Azerbaycan, Mayıs ayında “Kurşuna Dizilen Türkologlar” adlı sergiye ev sahipliği yapacak. Milli Azerbaycan Tarihi Müzesinde gerçekleşecek olan sergi, 20. yüzyılın önde gelen türkologlarını ve siyasi baskılar sonucu hayatını kaybeden ya da zulme uğrayan akademisyenlerin bilimsel mirasını odağına alıyor.
Sergi, 1926 yılında Bakü’de düzenlenen Birinci Türkoloji Kurultayı’na ait materyaller temel alınarak hazırlanacak. Kurultayın katılımcıları, organizatörleri ve dönemin bilim çevresini yansıtan çok sayıda arşiv belgesi ziyaretçilerle buluşturulacak.
BİRİNCİ TÜRKOLOJİ KURULTAYI, BİLİM TARİHİNDE DÖNÜM NOKTASI
Müzenin Bilimsel Sergi ve Ekspozisyon Birimi Başkanı, tarih doktoru Behman Kerimov, AZERTAC’a yaptığı açıklamada Birinci Türkoloji Kurultayı’nın Türk dilleri, edebiyatı ve tarihinin incelenmesinde kritik bir rol oynadığını vurguladı. Kerimov, bu kurultayın Türk dünyasından bilim insanlarını, dilcileri, edebiyatçıları ve toplum önderlerini bir araya getirerek ortak bir bilimsel zeminin oluşmasına katkı sunduğunu belirtti.
Kurultayda alfabe reformu, terminoloji, dilin gelişim yönleri ve bilimsel metodoloji gibi önemli konular ele alınmıştı. Ancak ilerleyen yıllarda, kurultaya katılan pek çok isim siyasi baskı ve ağır zulümlere maruz kaldı.
KURULTAYIN ÖNCÜ İSİMLERİ TANITILACAK
Sergide, kurultayın resmi yönetimi ve başkanlık kadrosunda yer alan isimlere ait belgeler özel bir bölümde sunulacak. Kurultay Başkanı ve Azerbaycan SSC Merkezi İcra Komitesi Başkanı Samed ağa Ağamalıoğlu, bilim ve eğitim alanındaki öncü çalışmalarıyla tanıtılacak.
Ayrıca devlet ve parti yöneticisi Ruhulla Ahundov, toplum önderi Habib Cebiyev, profesör Bekir Sıtkı Çobanzade, Mustafa Kuliyev, SSCB MİK Başkanı Gazanfer Musabeyov ve eğitimci Ferhad Ağazade’nin faaliyetlerini yansıtan fotoğraf ve belgeler sergide yer alacak.
REPRESSİYA KURBANI TÜRKOLOGLARIN BİLİMSEL MİRASI SUNULACAK
Serginin ana eksenini, baskı ve zulüm sonucu yaşamını yitiren ya da ağır takiplere maruz kalan Türkolog akademisyenlerin mirası oluşturuyor. Klasik edebiyatın derlenmesi ve yayımlanması alanında önemli çalışmalara imza atan Salman Mümtaz, dilbilim ve terminoloji alanındaki katkılarıyla öne çıkan Hanefi Zeynallı ve karşılaştırmalı dilbilimin önemli isimlerinden Bekir Sıtkı Çobanzade serginin öne çıkan isimleri arasında yer alıyor.
Bu akademisyenlere ait kişisel arşivler, yayınlar ve resmi belgeler ziyaretçilerin incelemesine sunulacak.
TÜRK DÜNYASININ FİKİR VE MAARİF ÖNCÜLERİ ANILACAK
Sergi, yalnızca akademisyenleri değil, Türk dünyasının düşünce ve eğitim tarihinde iz bırakan önemli şahsiyetleri de gündeme taşıyor. Büyük ideolog, eğitimci İsmail Bey Gaspıralı, milli basın ve fikir hayatının öncülerinden Celil Memmedguluzade ile eğitimci Meryem Alibeyova’nın mirası da özel başlıklar altında ele alınacak.
AMAÇ: BİLİMSEL HAFIZAYI YENİDEN CANLANDIRMAK
Serginin amacını değerlendiren Behman Kerimov, şu ifadeleri kullandı:
“Bu sergi yalnızca baskı kurbanlarını anmak için değil, onların bilimsel mirasını yeniden akademik ve toplumsal gündeme taşımak için hazırlandı. Belgeler gösteriyor ki, 1920–1930’lu yıllarda Türkoloji düşüncesi son derece dinamikti; ancak siyasi baskılar bu gelişimi yarıda bıraktı.”
“Kurşuna Dizilen Türkologlar” sergisi, ziyaretçilere bir yandan Türkoloji biliminin yükseliş dönemini, diğer yandan bu bilimin öncülerinin karşılaştığı trajik kaderi belgeler eşliğinde sunacak. Sergi, hem bilimsel hafızanın korunması hem de milli ve kültürel mirasın yeniden değerlendirilmesi açısından önemli bir kültürel etkinlik olarak öne çıkıyor.
