Türk dünyasının tarihinde adını altın harflerle yazdıran isimlerden biri, kuşkusuz Kafkas İslam Ordusu Komutanı Nuri Paşa’dır. 15 Eylül 1918’de Azerbaycan’ın başkenti Bakü’yü Ermeni çeteleri ve Bolşevik birliklerinden kurtararak Türk-İslam dünyasına büyük bir moral ve stratejik zafer kazandıran Nuri Paşa, vefatının 77. yıl dönümünde yalnızca savaş alanındaki kahramanlığıyla değil, Cumhuriyet döneminde kurduğu fabrikalarla Türkiye’nin savunma sanayisine yaptığı katkılarla da anılmaktadır.
12 BİN KİŞİLİK KAFKAS İSLAM ORDUSU'NA KOMUTANLIK YAPTI
1890 yılında Manastır’da doğan Nuri Paşa, eğitim hayatını burada tamamladıktan sonra 1909’da Manastır Harbiyesi’nden üsteğmen olarak mezun oldu. Balkanlar ve Trablusgarp gibi Osmanlı’nın kritik cephelerinde görev aldı, Birinci Dünya Savaşı sırasında İngiliz, İtalyan ve Fransız kuvvetlerine karşı başarılı operasyonlara imza attı.
1918’de kardeşi Enver Paşa’nın talimatıyla 12 bin kişilik Kafkas İslam Ordusu’nun komutanlığına getirilen Nuri Paşa, Azerbaycan ve Dağıstan’dan gelen yardım çağrılarını yanıtlayarak Bakü’nün kurtuluşunu sağladı. Bu operasyon sırasında 1130 şehit verilmiş, ordunun kumandanı olan Nuri Paşa “Bakü Fatihi” olarak tarihe geçmiştir. Azerbaycan halkı, kurtarıcı komutanı saygı ve hürmetle karşılamış, gittiği her şehirde ona büyük bir sevgi göstermiştir.
Mondros Mütarekesi sonrası ordusunu Bakü’den çekmek zorunda kalan Nuri Paşa, İngilizler tarafından Batum’da tutuklanmış, ancak Kafkasyalıların yardımıyla hapisten kaçmayı başararak yeniden özgürlüğüne kavuşmuştur. Bu süreç, onun sadece askeri dehasını değil, aynı zamanda liderlik ve cesaretini de göstermektedir.
TÜRK SAVUNMA SANAYİSİNDE ÖNCÜ İSİM
Cumhuriyet döneminde Nuri Paşa, Türk savunma sanayisinin gelişiminde öncü bir isim olarak tarih sahnesinde yerini aldı. Berlin’de çinicilik eğitimi aldıktan sonra İstanbul’a dönerek Kütahya Çinicilik Anonim Şirketi’ni kurdu. Ardından Sütlüce’deki fabrikasında orduya yönelik silah ve cephane üretimine yöneldi. Nuri Paşa, Türkiye’nin ilk seri üretim 9 milimetrelik tabancası olan “Nuri tabancası”nı tasarlayıp patentini alarak yerli savunma sanayisine önemli bir katkı sundu. Ürettiği top, havan, uçaksavar mermi ve uçak bombaları, Türk ordusunun modernleşmesinde ve ateş gücünün artırılmasında kritik rol oynadı.
MİLLİ TEKNOLOJİ HAMLESİNİN TEMEL TAŞINI O YERLEŞTİRDİ
Nuri Paşa’nın hayatı, Türk dünyasının birliği ve savunma sanayisinin gelişimi açısından örnek bir model teşkil ediyor. Askeri dehası, liderlik yeteneği ve girişimci ruhu, sadece bir kahraman olarak anılmasını değil, aynı zamanda Türkiye’nin stratejik savunma altyapısına yaptığı katkılarla da hatırlanmasını sağlıyor. Onun vizyonu, bugün Türk savunma sanayisinin yerli üretim anlayışı ve milli teknoloji hamlesinin temel taşlarından biri olarak değerlendiriliyor.
Vefatının üzerinden 77 yıl geçmesine rağmen, Nuri Paşa hem Azerbaycan’da hem de Türkiye’de bir kahraman ve öncü olarak anılıyor. Bakü’nün kurtuluşundan Sütlüce’deki fabrikasına, cepheden savunma sanayisine uzanan hayatı, Türk dünyasında birliğin ve milli gücün simgesi olmayı sürdürüyor
