Azerbaycan, Orta Koridor (Trans-Hazar Uluslararası Taşımacılık Güzergahı) çerçevesinde katılımcı ülkeler arasında lojistik süreçlerin dijital entegrasyonunu sağlayacak bir yapay zeka iş birliği mekanizması (MC-AICM) kurma girişimi ile gündeme geldi. Özbekistan’ın eski Dışişleri Bakanı Vladimir Norov, sosyal medya hesabından bu fikri paylaştı.
Norov’a göre, Azerbaycan artık Orta Koridor’un jeoekonomik entegratörü konumunda ve bölgesel bir yapay zeka hub’ının kurulması mantıklı bir sonraki adım. Bölge, Avrasya’nın önemli ticaret güzergâhlarından biri haline gelirken, rekabet gücünün yalnızca yeni altyapı ile değil, dijitalleşme ve yapay zeka temelli lojistik çözümleriyle belirleneceğini vurguladı.
DİJİTAL DÖNÜŞÜM HIZLANIYOR
Azerbaycan, Alat Limanı’ndaki akıllı sistemler, dijital gümrük hizmetleri ve Bakü-Tiflis-Kars demiryolunda yapay zeka destekli planlama araçlarına yatırım yaparak Orta Koridor’un dijital dönüşümünü yönetiyor. Norov, yalnızca fiziksel altyapıyla yol tıkanıklıkları ve gümrük prosedürlerindeki gecikmelerin çözülemeyeceğini, bunun için yüklerin gerçek zamanlı takibi, ülkeler arası veri senkronizasyonu, öngörücü lojistik araçlar ve yapay zekâ ile risk analizinin gerekli olduğunu belirtti.
Dijitalleşmenin somut sonuçları da gözle görülüyor. Alat Limanı’nda konteyner taşımaları 2025’te dijital iş süreçleri sayesinde %40 arttı. Azerbaycan Demiryolları ise Çin-Avrupa güzergâhında konteyner trenlerinin hareketini %34 artırdı.
YENİ YAPAY ZEKA MEKANİZMASI
Önerilen MC-AICM mekanizması kapsamında gemi ve tren hareketleri, Hazar Denizi’ndeki hava koşulları ve liman yüklemeleri için yapay zeka tabanlı bir platform kurulacak, risk değerlendirmesi, veri paylaşımı ve yüklerin otomatik tescili için tek bir dijital gümrük sistemi uygulanacak. Alat, Aktau, Kurık ve Poti limanlarının “dijital ikizleri” hazırlanacak, sınır ötesi veri yönetimi için siber güvenlik standartları oluşturulacak. Pilot projeler (akıllı vagonlar, IoT sensörleri) hayata geçirilecek ve Bakü’de yapay zeka alanında bir İnovasyon ve Eğitim Merkezi kurulacak.
YÜK TAŞIMACILIĞI ARTIYOR, PROJEKSİYONLAR ÜMİT VERİCİ
2024’te Trans-Hazar Güzergahı üzerinden yük taşımacılığı %62 artarak 4,5 milyon tona ulaşırken, 2025’te bu rakamın 5,2 milyon tona çıkması bekleniyor. Bakü Limanı’nda konteyner hacmi 100 bin TEU’yu aşarak rekor kırdı. Orta Koridor’un kapasitesinin 2027’de yıllık 10 milyon tona, 2030’da ise 11,4 milyon tona ulaşması öngörülüyor.
Eski bakan, Azerbaycan’ın bölgesel dijital lojistik merkezi rolünü güçlendirerek Avrasya yük taşımacılığında stratejik liderliğini sürdüreceğini ve yeni yatırımların çekileceğini belirtti.
