Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’un Versay Sarayı’nda G7 liderleri onuruna verdiği akşam yemeği öncesinde sahne alan ABD Başkanı Donald Trump, anlaşma metnine ilk fiziki imzayı attı. Trump’ın hamlesi G7 liderleri tarafından ayakta alkışlanırken, aynı metnin eş zamanlı olarak İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan tarafından da imzalanmasıyla dünya derin bir nefes aldı.
Hürmüz için takvim öne çekildi
Söz konusu tarihi imza töreninin normal şartlarda Cuma günü İsviçre’de yapılması planlanıyordu. Ancak diplomatik kulislerden sızan bilgilere göre, küresel piyasaları felç eden Hürmüz Boğazı’ndaki tıkanıklığı bir an önce çözmek ve enerji krizini bitirmek adına iki lider de yeşil ışık yakarak takvimi öne çekti.
60 günlük kritik geri sayım ve "Savaşın sonu"
Yürürlüğe giren 14 maddelik mutabakat, kalıcı barış için taraflara 60 günlük bir müzakere süresi tanıyor. Bu süre zarfında nükleer program, yaptırımların kalkış takvimi ve ABD askerlerinin bölgeden çekilmesi gibi çetrefilli konular masaya yatırılacak. Nihai anlaşmanın ise Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi (BMGK) kararıyla bağlayıcı hale getirilmesi hedefleniyor.
Anlaşmanın en net ve en hızlı devreye girecek maddesi ise askeri operasyonların durdurulması oldu. ABD ve İran, müttefikleriyle birlikte Lübnan cephesi de dahil olmak üzere tüm alanlarda askeri operasyonları derhal ve kalıcı olarak bitirdiğini ilan etti. Taraflar birbirlerinin toprak bütünlüğüne saygı duyacak.
Ekonomik ve lojistik devrim: Abluka kalkıyor, Hürmüz açılıyor
Anlaşma, bölgedeki ticari ve ekonomik dengeleri baştan aşağı değiştiriyor:
Deniz Ablukası Son Buluyor: ABD, imzanın hemen ardından İran’a yönelik uyguladığı deniz ablukasını esnetmeye başlayacak. Süreç en geç 30 gün içinde tamamen noktalanacak.
Hürmüz Boğazı’nda Ücretsiz Geçiş: İran, Basra Körfezi ile Umman Denizi arasında ticari gemilerin güvenli geçişini garanti etti. Gemiler, 60 gün boyunca hiçbir ücret ödemeden boğazı kullanabilecek. Mayın temizliği ve teknik hazırlıkların ardından ticari trafik 30 gün içinde eski seyrine dönecek.
300 Milyar Dolarlık Yeniden İnşa Fonu: Savaşın yaralarını sarmak adına ABD ve bölgesel ortakları, İran’ın ekonomik kalkınması ve yeniden inşası için en az 300 milyar dolarlık dev bir finansman paketini 60 gün içinde netleştirecek.
İran petrolüne özgürlük ve nükleer statüko
Kısa vadede İran ekonomisine can suyu olacak en radikal hamle ise petrol muafiyetleri oldu. Beyaz Saray, İran ham petrolü ve petrol ürünlerinin ihracatı, bankacılık, sigorta ve taşımacılık işlemleri için anında küresel muafiyetler yayımlayacak. Ayrıca İran'ın dünyada dondurulmuş halde tutulan tüm fon ve varlıkları serbest bırakılacak.
Buna karşılık İran, nükleer silah edinmeyeceğini ve geliştirmeyeceğini dünyaya yeniden taahhüt etti. Mevcut zenginleştirilmiş uranyum stokları ise Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) denetiminde yerinde seyreltilecek. 60 günlük süreç boyunca taraflar mevcut askeri ve nükleer statükolarını koruyacak; ABD yeni yaptırım uygulamayacak, bölgeye yeni asker yığmayacak.
İsviçre zirvesi iptal edilmedi: İkinci perde başlıyor
Paris'teki tarihi hamleye rağmen iki ülkenin üst düzey heyetleri Cuma günü İsviçre’de yine de masaya oturacak. Teknik detayların ve nükleer programın mikro ayrıntılarının ele alınacağı kritik zirvede ABD heyetine Başkan Yardımcısı JD Vance, İran heyetine ise Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf başkanlık edecek.
Yüzyılın diplomatik zaferi olarak yorumlanan bu mutabakatın kalıcı bir dünya barışına dönüşüp dönüşmeyeceğini, önümüzdeki 60 günlük çetin müzakere maratonu belirleyecek.
