Tarihte bugün, Osmanlı tarihinin önemli dönüm noktalarından biri olan Islahat Fermanı’nın ilanının yıl dönümü. 18 Şubat 1856 tarihinde resmi olarak yayınlanan bu ferman, Osmanlı Devleti’nin Tanzimat reformları sürecinde önemli bir adım olarak kabul edilir ve özellikle gayrimüslim tebaaya yönelik hak ve özgürlükleri genişleten düzenlemeleriyle tarihe geçmiştir. Fermanın hazırlanmasında, Kırım Savaşı sonrası Avrupa devletlerinin baskıları ve Osmanlı’nın uluslararası güvenilirlik kaygısı belirleyici olmuştur.
ISLAHAT FERMANI NEDİR?
Islahat Fermanı, Osmanlı Devleti’nde farklı dini ve etnik grupların haklarını güvence altına almak amacıyla çıkarılmış bir belgedir. Bu ferman ile devlet, gayrimüslim tebaaya eşit haklar tanımayı ve onları devlet yönetimine dahil etmeyi amaçlamıştır. Belgede; mülk edinme, askerlik hizmeti, vergi yükümlülüklerinde adalet ve devlet dairelerinde görev alma hakkı gibi temel konular ele alınmıştır. Ayrıca ferman, gayrimüslimlerin dini özgürlüklerini korumayı ve ibadetlerini güvenli bir şekilde yerine getirmelerini sağlamayı öngörüyordu.
KABULÜ VE TARİHÇESİ
Islahat Fermanı, Tanzimat Dönemi’nin önemli reform belgelerinden biri olan Gülhane Hatt-ı Hümayunu’nun (Tanzimat Fermanı) ardından ortaya çıkmıştır. Tanzimat Fermanı (1839), devletin merkeziyetçi yapısını güçlendirmek ve vergi, askerlik gibi konularda düzenlemeler getirmek amacıyla çıkarılmıştı. Ancak Islahat Fermanı, özellikle Avrupa devletlerinin Osmanlı’daki azınlıklara yönelik taleplerine yanıt olarak hazırlanmıştır. Padişah II. Abdülmecid, fermanı onayladıktan sonra 18 Şubat 1856 tarihinde resmi olarak ilan etti. Böylece Osmanlı yönetimi, hem iç barışı sağlamayı hem de uluslararası alanda güvenilirliğini artırmayı hedeflemiştir.
FERMAN NEDEN ÖNEMLİYDİ?
Islahat Fermanı, gayrimüslimlerin hukuk, mülk ve kamu hizmetleri alanında eşit haklara sahip olmasını garanti altına alıyordu. Ferman ile gayrimüslimlerin vergi yükümlülükleri düzenlenmiş, askerlik hizmeti zorunluluğu getirilmiş ve devlet memurluğu için eşit fırsatlar tanınmıştır. Aynı zamanda gayrimüslimlerin ibadet yerlerini koruma, dini görevlerini yerine getirme ve kendi eğitim kurumlarını açma hakları güvence altına alınmıştır. Bu yönüyle ferman, Osmanlı toplumsal yapısında reformların derinleştiği ve azınlık haklarının güvence altına alındığı bir dönemi simgelemektedir.
TARİHİ VE TOPLUMSAL ETKİLERİ
Islahat Fermanı, Osmanlı toplumunda farklı dini grupların devletle ilişkilerini yeniden tanımlamış ve toplumsal barışın güçlenmesine katkı sağlamıştır. Ferman, aynı zamanda Osmanlı’nın Avrupa devletleriyle ilişkilerinde diplomatik bir araç olarak kullanılmıştır. Avrupalı güçler, ferman sayesinde Osmanlı’daki azınlıkların haklarının korunacağına dair güvence almış, bu da Osmanlı’nın uluslararası alandaki prestijine katkıda bulunmuştur.
OSMANLI'DA MODERNLEŞME ÇABASININ SOMUT ÖRNEĞİ
Günümüzde tarihçiler, Islahat Fermanı’nı Tanzimat reformlarının bir tamamlayıcısı ve Osmanlı’da modernleşme çabalarının simgesi olarak değerlendirmektedir. Ferman, devletin farklı topluluklara eşit muamele göstermeye başladığı ve hukukun toplumdaki yerini güçlendirdiği bir dönemin habercisi olmuştur.
Bugün, 18 Şubat’ta, Islahat Fermanı’nın ilanı, Osmanlı tarihinin toplumsal eşitlik ve reform yolundaki önemli adımlarından biri olarak hatırlanıyor.
