Osmanlı İmparatorluğu’nun son dönemi ve Türkiye’nin modernleşme sürecini araştıran önde gelen tarihçilerden biri olan Prof. Dr. Kemal Karpat, 7 sene önce bugün vefat etti. Karpat, 1923 yılında Romanya’nın Dobruca bölgesine bağlı Babadağ kasabasında dünyaya geldi. Kırım Tatar asıllı bir aileye mensup olan Karpat’ın ataları, Kırım’dan Dobruca’ya, oradan da Anadolu’ya göç etmişti. Çocukluğu, doğduğu Kuzey Dobruca’da geçen Karpat, ailece İstanbul’a taşındığında gençlik yıllarını bu şehirde geçirdi ve eğitim hayatına burada devam etti.
İstanbul Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi’nde eğitim aldıktan sonra akademik kariyerini Amerika Birleşik Devletleri’nde sürdürmüş ve dünya çapında tanınan bir Osmanlı ve Türkiye uzmanı hâline gelmiştir. Karpat’ın çalışmaları, özellikle Osmanlı toplumu, sosyal hareketler, ekonomik dönüşüm ve göç olgularına odaklanmıştır. Kemal Karpat, üniversite eğitimini tamamladıktan sonra yüksek lisans ve doktora çalışmaları için ABD’ye gitmiş ve burada Chicago Üniversitesi’nde akademik çalışmalar yapmıştır.
AKADEMİK KARİYERİ
Prof. Dr. Karpat, akademik kariyerinde dünyanın önde gelen üniversitelerinde ders vererek bilgi ve deneyimlerini geniş kitlelerle paylaştı. Harvard, Princeton, Columbia, Orta Doğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ) ve Ecole des Hautes Études en Sciences Sociales gibi seçkin eğitim kurumlarında tarih ve sosyal bilimler alanında dersler verdi. Bir dönem, uluslararası platformlarda da aktif rol oynayarak Birleşmiş Milletler (BM) Ekonomik ve Sosyal Konseyi’nde görev yaptı.
Karpat, 1970-1988 yılları arasında Wisconsin Üniversitesi’nde Ortadoğu Çalışmaları Bölüm Başkanlığı görevini üstlendi. Akademik liderliği sadece üniversite sınırlarıyla sınırlı kalmadı; Türk Araştırmaları Derneği ve Türk Araştırmaları Kurumu’nda başkanlık görevlerini yürüttü. Ayrıca, Orta Asya Çalışmaları Derneği’nin kurucu başkanı olarak bu alanda öncü bir rol üstlendi ve Wisconsin Üniversitesi Orta Asya Çalışmaları Programı’nın bölüm başkanlığını da üstlenerek bölgesel tarih çalışmalarının kurumsallaşmasına önemli katkılar sağladı.
Karpat’ın hem ulusal hem de uluslararası platformlarda yürüttüğü akademik çalışmalar, Osmanlı tarihi, modern Türkiye ve Türkistan çalışmaları alanlarında derinlemesine bilgi birikimi ve metodolojik yaklaşım kazandırdı. Onun liderliği, akademik topluluklar arasında disiplinler arası iş birliğini teşvik etti ve sosyal tarih araştırmalarının küresel çapta tanınmasına katkıda bulundu.
ESERLERİ SOSYAL VE EKONOMİK BOYUTLARA DA DEĞİNİYOR
20’den fazla ülkede yayımlanan 100’ü aşkın makalesiyle Osmanlı tarihi, modern Türkiye ve Orta Asya çalışmaları alanına önemli katkılarda bulunmuştur. Karpat’ın eserleri, tarihsel araştırmaları derinlemesine analiz eden ve sosyal, ekonomik ve politik boyutları bir araya getiren çalışmalarıyla öne çıkar. Karpat'ın bazı eserleri ise şöyle:
Türk Demokrasi Tarihi (1967), Gecekondu Üzerine (1973), Türkiye’de Toplumsal Dönüşüm (1976), Osmanlı ve Dünya (2000), Osmanlı’da Hoşgörü (Yayına hazırlama, 2000), Ortadoğu’da Osmanlı Mirası ve Ulusçuluk (2001), Osmanlı Modernleşmesi (2002), Türkiye ve Orta Asya (2003), Osmanlı Nüfusu 1830-1914(2003), Balkanlar’da Osmanlı Mirası ve Ulusçuluk (2004), İslâm’ın Siyasallaşması (2004), Osmanlı Geçmişi ve Bugünün Türkiye’si, Çağdaş Türk Edebiyatında Sosyal Konular, Osmanlı’da Değişim Modernleşme ve Ulusçuluk (2005), Türkiye’de Siyasal Sistemin Evrimi (2005).
SAYISIZ ÖDÜL
Karpat, akademik kariyeri boyunca sayısız fahri doktora ve profesörlük unvanıyla onurlandırıldı. Türk Tarih Kurumu tarafından “Onur Üyesi” olarak kabul edilen Karpat, Rusya Kazan Bilimler Akademisi’nin onursal üyeliğine layık görüldü. Akademik başarıları arasında ayrıca Wisconsin Üniversitesi Hilldale Ödülü, Türkiye Bilimler Akademisi (TÜBA) Seçkin Türk Bilimcisi Ödülü ve IRCICA tarafından verilen Türk Dünyası Üstün Araştırma Ödülü de bulunuyor.
Karpat, bilim dünyasındaki katkılarının yanı sıra ülkesinde de takdir topladı. 2009 yılında TBMM tarafından Üstün Hizmet Ödülü ile onurlandırılan Karpat, 2016 yılında Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülü’ne de değer görüldü. Bu ödüller, hem akademik çalışmaları hem de Türk tarihi ve kültürü alanındaki hizmetlerinin bir yansıması olarak değerlendirildi.
VASİYETİ TÜRKİYE'YE GÖMÜKMEKTİ
ABD’nin Madison şehrinde tedavi gördüğü sırada 20 Şubat 2019’da yaşamını yitiren Karpat, vasiyeti üzerine cenazesi Türkiye’ye getirildi. Fatih Camisi’nde düzenlenen cenaze törenine devlet erkanı ve akademik çevrelerden çok sayıda isim katıldı. Karpat, cenaze namazının ardından, caminin haziresinde kendisinin de yakın dostu olan Prof. Dr. Halil İnalcık’ın mezarının yanına defnedildi.
TÜRK DÜNYASINA HİZMET EDEN BÜYÜK BİR TARİHÇİYDİ
Kemal Karpat, hem Batı hem de Doğu kültürlerine hakimiyeti ile tanındı. Akademik üretkenliği sayesinde 20 farklı ülkede yayımlanmış 16 kitabı ve 100’den fazla makalesi ile tarih bilimine ve Türk dünyası araştırmalarına büyük katkı sağladı. Osmanlı tarihi, modern Türkiye, Türkistan ve Balkanlar üzerine yaptığı kapsamlı çalışmalar, hem ulusal hem de uluslararası düzeyde akademik literatürde temel başvuru kaynakları arasında yer aldı.
