Son dönemde artan uyuşturucu operasyonlarının ardından, birçok şirkette işe alım süreçlerine “bağımlılık yapıcı madde tarama testi” şartı getirildi. İstanbul’daki laboratuvarlara günlük 20 binden fazla test talebi gelirken, test fiyatı ortalama 2 bin 200 TL seviyesinde seyrediyor.
Daha önce yalnızca sürücülük, güvenlik ve ağır sanayi gibi riskli alanlarda talep edilen madde testleri, artık farklı sektörlerde işe giriş kriteri haline geldi. Bazı firmalarda test, sağlık raporuna eklenen zorunlu bir madde olurken, bazı şirketlerde mülakatın ilerleyen aşamalarında adaylardan talep ediliyor. Laboratuvar yetkilileri, son aylarda test talebinin 6–7 kat arttığını belirtiyor.
LABORATUVARLARDAN ŞOK EDİCİ REKLAM: "SGK'LIYA İNDİRİM"
Laboratuvar kaynakları, yalnızca İstanbul’da her gün 20 binden fazla kurumsal madde tarama testi yapıldığını aktarıyor. Artan talep nedeniyle laboratuvarlar toplu paketler sunuyor, işyerlerine mobil numune ekipleri gönderiyor ve kurumlarla özel anlaşmalar yapıyor. Bu durum, madde testlerinin artık bireysel sağlık kontrolünden çıkarak kurumsal risk yönetiminin bir parçası haline geldiğini gösteriyor. Bazı laboratuvarların Google reklamları üzerinden “SGK’lıya indirim” kampanyaları düzenlemesi de dikkat çekiyor.
TCDD İLANINDA DA YER ALDI!
Test uygulaması özellikle enerji, lojistik, ağır sanayi, savunma, kimya, güvenlik, sağlık ve yazılım sektörlerinde öne çıkıyor. Örneğin, Tüpraş stajyerler dahil tüm adaylardan madde testi talep ederken, TCDD işe alım süreçlerinde bu kriteri üst sıralara taşıdı.
Savunma ve havacılık alanındaki ASELSAN, HAVELSAN, ROKETSAN ve TUSAŞ gibi şirketlerde de güvenlik gerekçesiyle madde testleri düzenli olarak uygulanıyor. Uzmanlar, bu sektörlerde çalışanların dikkat seviyesi ve karar alma kabiliyetinin sadece şirket performansını değil, insan hayatını ve kamu güvenliğini de doğrudan etkilediğine dikkat çekiyor.
Küresel ölçekte ise ExxonMobil, BP, UPS ve FedEx gibi firmalarda madde testleri standart uygulamalar arasında yer alıyor.
YASAL BOYUT
Hukuk uzmanlarına göre işverenin madde testi talep etmesi yasak değil, ancak testin işin niteliğiyle bağlantılı olması, adayın açık rızasının alınması ve sonuçların gizli tutulması gerekiyor. Keyfi test uygulamaları, özel hayatın gizliliği ve kişisel verilerin korunması açısından sorun teşkil edebilir. Öte yandan işyerinde uyuşturucu kullanımı veya bulundurulması, İş Kanunu 25/II kapsamında “ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık” sayılıyor ve işveren tazminatsız fesih hakkına sahip olabiliyor.
