İran Güvenlik Şefi Ali Laricani, geçtiğimiz gün gerçekleşen İsrail saldırılarında hayatını kaybetti. Türk karşıtı görüşleri ile bilinen Laricani'nin 1995 yılında İran Devlet Radyo ve Televizyonu (IRIB) başkanlığını yürütürken ülke genelinde düzenlediği anket Türk dünyasında gündeme geldi. Anket, etnik kimlik ve Türklerle ilişkili sorular içermesi nedeniyle dikkatleri üzerine çekmişti.
BİREYLERİN ETNİK KİMLİĞİNDEN ARKADAŞLIK İLİŞKİLERİNE KADAR DETAYLI ANKET
1995'te gerçekleştirilen anket soruları arasında, bireylerin kendi etnik kimlikleri, ailelerinin kimlikleri, eğitim durumları ve Türklerle evlilik, komşuluk, arkadaşlık gibi sosyal ilişkiler kurup kurmayacakları yer alıyordu. Ayrıca Türklerin düzenlediği bazı törenlere katılım ve Türkçe konuşulan şehirlerde yaşamaya razı olup olmadıkları da sorulmuştu.
Dönemin koşullarında anket Azerbaycan Türkleri arasında tepkilere yol açtı ve bazı vatandaşların gözaltına alınmasına neden oldu. Olay bölgedeki Türk toplulukları için uzun süre hafızalardan silinmeyen bir travma olarak kaldı.
ANKETTE TÜRKLER HEDEF ALINIYOR
Güney Azerbaycan Türkü aktivist Elyar Türker, resmi sosyal medya hesabı üzerinden yaptığı bir paylaşımda ankette yer alan soruların Türkçe çevirisine yer verdi. Türker'in paylaşımına göre anketlerde şu sorular yer alıyor:
1. Kimliğiniz nedir? 1- Fars ( ) 2- Kürt ( ) 3- Lor ( ) 4- Beluç ( ) 5- Kuzeyli ( ) 6- Diğer ( )
2.Babanızın kimliği nedir? 1- Fars ( ) 2- Kürt ( ) 3- Lor ( ) 4- Beluç ( ) 5- Kuzeyli ( ) 6- Diğer ( )
3.Eğitim durumunuz nedir?
4.Eğer bir gün evlenmek isterseniz, bir Türk ile evlenmeye razı olur musunuz?
5.Eğer kız çocuğunuz olursa ve bir gün evlenmek isterse, onu bir Türk erkekle evlendirmeye razı olur musunuz?
6.Aşura ve Tasua gibi bazı özel törenlere katılmak için Türklerin düzenlediği meclislere veya etkinliklere katılır mısınız?
7.Bir ev almak isteseniz ve komşularınızın Türk olduğunu görseniz, onların yanında yaşamaya razı olur musunuz?
8.Bir Türk ile aynı odada (işte/ortamda) birlikte bulunmaya razı olur musunuz?
9.Çoğunluğu Türk olan bir mahallede yaşamayı kabul eder misiniz?
10.Azeri Türkçesi konuşulan bir şehirde yaşamaya razı olur musunuz?
11.Bir Türk ile gidip gelme (arkadaşlık/ilişki) durumunuz olur mu? Onu evinize misafir eder misiniz ya da siz onların evine gider misiniz?
LARİCANİ'NİN ÖLÜMÜ, GÜNEY AZERBAYCAN GÜNDEMİNDE
Laricani’nin ölümünün ardından sosyal medyada ve topluluklar arasında farklı görüşler paylaşılıyor. Bazı Güney Azerbaycan Türkleri, yaşanan tarihsel olaya dayanarak memnuniyetlerini dile getirirken, olayın yarattığı acılar hala tartışılıyor.
ALİ LARİCANİ KİMDİR?
İsrail’in Tahran’a düzenlediği hava saldırısında öldürülen Ali Laricani, İran siyasetinin önde gelen figürlerinden biriydi. 1958’de Irak’ta doğan Laricani, dini ve siyasi bağları güçlü bir aileye mensuptu. Babası Mirza Haşim Amuli ve kardeşleri Sadık ve Muhammed Cevad Laricani, İran’da yüksek dini ve siyasi görevler üstlenmişti. Kayınpederi Murtaza Mutahhari ise 1979 İslam Devrimi’nin Humeyni çevresinde yer almış bir din adamıydı.
1981’de Devrim Muhafızları’na katılan Laricani, İran-Irak Savaşı’nda kumandanlık yaptı. Daha sonra akademik kariyerine yöneldi, Tahran Üniversitesi’nde Batı felsefesi üzerine yüksek lisans ve doktora yaptı. 1992’de Kültür Bakanı, 1994’te ise Radyo Televizyon Kurumu başkanı olarak atandı. Medya aracılığıyla rejim karşıtı figürleri hedef alan Laricani, sert açıklamaları ve pragmatik siyasi tutumuyla tanındı.
2005’te cumhurbaşkanlığına aday oldu, seçimi kaybetti. Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi Genel Sekreteri ve İran’ın baş nükleer müzakerecisi oldu. 2008-2020 arasında meclis başkanlığı yaptı ve JCPOA nükleer anlaşmasının yasalaşmasında kilit rol oynadı. 2024’te tekrar Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi başkanlığına atandı ve ABD-İran arasındaki nükleer görüşmelerde perde arkasında etkin faaliyet gösterdi.
