Bugün, Azerbaycan tarihinin en trajik sayfalarından biri olan Karadağlı faciasının üzerinden 34 yıl geçti. Hocavend ilçesinin Karadağlı köyü, Ermeni işgaline karşı dört yıl boyunca kahramanca direniş göstermiş, ancak 17 Şubat 1992’de işgal edilerek yakılmış ve köy halkı ağır kayıplar vermişti.
DİRENİŞİN SİMGESİ OLDU
Karadağlı, Hocavend şehir merkezine 13 kilometre uzaklıkta, dağ eteklerinde yer alıyordu. 1988’de Karabağ’da Ermeni ayrılıkçı hareketleri başlamış ve köy halkı bu dönemde yoğun saldırılara maruz kalmıştı. Köy sakinleri, vatanlarını korumak için cesurca mücadele etmiş; birçok kişi eşitsiz savaşlarda şehit düşmüştü.
1990 ve 1991 yıllarında köy halkı, yol kesme, silahlı saldırılar ve kurban almalar gibi pek çok trajedi yaşamıştı. Özellikle 1991 yazında bir fermada 6 köylü diri diri yakılmış, bir yolcu otobüsüne düzenlenen saldırıda onlarca kişi hayatını kaybetmişti. 1992 yılına gelindiğinde ise köyün durumu kritik hale gelmişti.
FACİA GÜNÜ: 17 ŞUBAT 1992
14 Şubat 1992’de Ermeni güçleri, dış yardım alamayan köye saldırı başlattı. 104 köylü ve 14 asker dört gün boyunca son kurşuna kadar direndi. Mücadele sırasında 14 kişi şehit oldu; silahları tükendiğinde ise geriye kalanlar esir alındı.
Köydeki Beylik bağı bölgesinde 23 kişi vurularak, çoğu yaralı halde silos kuyusuna gömüldü. Esir alınan diğer köylüler ise çeşitli işkencelere maruz kaldı, bazıları öldürüldü, bazıları yıllar süren esaretten sonra serbest bırakıldı. Toplamda 68 kişi hayatını kaybederken, 50 kişi kurtarıldı. Hayatta kalanlardan 18’i aldığı yaralardan dolayı sonradan vefat etti.
Köyün neredeyse tamamı tahrip edildi: 200 ev, 1 kültür evi, 320 kişilik okul, 25 yataklı hastane ve diğer kamu yapıları yok edildi. Tarihi, dini ve kültürel eserler de büyük zarar gördü. 800 civarında köylü ise zorunlu göçe maruz kaldı.
KATLİAM HATIRLATILIYOR
Karadağlı faciası, “Soykırım: Karadağlı”, “Soykırım Karadağlı: Devam Ediyor…” ve “Karadağlı, Mücadele” adlı belgesellerle ve “Karadağlı Soykırımı Şahitlerin Diliyle” kitabıyla dünyaya duyuruldu. Şehitlerin anısını yaşatmak için Yeni Karadağlı ve Yeni Hocavend’de anıtlar inşa edildi.
Köy, 1992’den 2020’ye kadar Ermeni işgali altında kaldı. Azerbaycan, 44 gün süren Vatan Muharebesi'nden galibiyetle çıktı. 10 Kasım 2020’de imzalanan üçlü bildiriye göre Rus barış gücü kontrolüne geçti ve 2023’te yapılan operasyonlarla tekrar Azerbaycan yönetimine dahil edildi.
Karadağlı faciası, Azerbaycan halkının tarihindeki kahramanlık ve kayıpların simgesi olarak her yıl hatırlanıyor. Bugün, 17 Şubat’ta hem şehitler anılıyor hem de bu acı olayın gelecek nesillere aktarılması amacıyla farkındalık yaratılıyor.
