ABD, İsrail ve İran arasında son dönemde artan askeri gerilim küresel enerji piyasaları üzerinde ciddi bir baskı oluşturuyor. Henüz büyük ölçekli bir arz kesintisi bildirilmemiş olsa da özellikle Hürmüz Boğazı çevresindeki riskler küresel ekonomi açısından önemli bir tehdit olarak görülüyor.
Uzmanlara göre çatışmanın kısa süreli kalması halinde etkiler sınırlı olabilir. Ancak gerilimin uzaması durumunda enerji piyasalarının ötesine geçen geniş çaplı makroekonomik sonuçlar ortaya çıkabilir.
Enerji piyasalarında ilk etki fiyatlarda görüldü
ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarının ardından petrol piyasaları hızlı tepki verdi. Haftanın ilk işlem gününde Brent petrol fiyatı yüzde 10’dan fazla yükseldi.
Bu yükselişin temel nedeni doğrudan arz kesintisinden ziyade jeopolitik risk priminin artması olarak değerlendiriliyor. Gerilim öncesinde petrol piyasalarında arz fazlası bulunurken, çatışma sonrası arz güvenliğine ilişkin belirsizlik yeniden gündeme geldi.
Uzmanlardan makroekonomik uyarı
Coface Sektör Araştırmaları Başkanı Ruben Nizard, mevcut tabloda çatışmanın süresinin belirleyici olacağını vurguladı.
Nizard, “Şu an için en olası senaryo olarak görülen birkaç gün ya da hafta ile sınırlı bir çatışma yalnızca sınırlı bir etki yaratacaktır. Ancak çatışmanın devam etmesi durumunda makroekonomik etkisi önemli olabilir ve enerji fiyatları meselesinin ötesine geçebilir” değerlendirmesinde bulundu.
Hürmüz Boğazı kritik risk noktası
Uzmanlar açısından en büyük risk Hürmüz Boğazı’nda yoğunlaşıyor. Küresel petrol tüketiminin yaklaşık yüzde 20’si bu boğazdan geçerken, deniz yoluyla taşınan ham petrol sevkiyatlarının yaklaşık yüzde 30’u da bu güzergâhı kullanıyor.
Bu geçiş noktasında yaşanabilecek bir kesinti, petrol fiyatlarının hızla yükselmesine yol açabilir. Uzun süreli bir kesinti halinde Brent petrolünün varil fiyatının 147 dolara kadar çıkabileceği belirtiliyor.
Petrol altyapısı hedef olabilir
İran günlük yaklaşık 3 milyon varil petrol üretirken bunun yaklaşık 1,5 milyon varilini ihraç ediyor. İran üretiminde yaşanacak bir kesinti, özellikle Asya pazarındaki alıcıların daha pahalı alternatiflere yönelmesine neden olabilir.
Uzmanlara göre İran’ın Körfez bölgesindeki diğer ülkelerin enerji altyapılarını hedef alma ihtimali de piyasalardaki risk algısını artırıyor.
Enerji dışındaki sektörler de etkilenebilir
Hürmüz Boğazı yalnızca petrol değil, aynı zamanda sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG), gübre, petrokimya ürünleri ve endüstriyel metallerin taşınması açısından da kritik bir geçiş noktası.
Bölgesel gerilimin tırmanması halinde Bab el-Mendeb Boğazı ve Süveyş Kanalı gibi diğer stratejik deniz yollarının da etkilenebileceği ifade ediliyor. Böyle bir senaryoda navlun maliyetleri ve deniz taşımacılığı sigorta primlerinde artış yaşanabilir.
Küresel ekonomi için stagflasyon riski
Uzmanlara göre petrol fiyatlarının uzun süre 100 doların üzerinde kalması küresel ekonomi açısından yeni bir enflasyon dalgasını tetikleyebilir.
Brent petrol fiyatında kalıcı 15 dolarlık bir artışın küresel büyümeyi yaklaşık 0,2 puan düşürebileceği, enflasyonu ise yaklaşık 0,5 puan artırabileceği öngörülüyor. Bu durum zayıf büyüme ile yüksek enflasyonun birleştiği stagflasyon riskini yeniden gündeme getirebilir.
