Bilim insanları, dünya ortalama sıcaklıkları yükselirken bazı kış fırtınalarının hâlâ çok şiddetli olmasının altında yatan nedenleri araştırıyor. Birleşmiş Milletler ve çeşitli meteoroloji kurumlarının paylaştığı veriler, kutup girdabındaki düzensizlikler ve jet akımındaki salınımların bu tür soğuk havaların ortaya çıkmasında etkili olduğunu ortaya koyuyor.
Kutup girdabı, Kuzey Kutbu çevresinde yüksek irtifada dönen geniş bir soğuk hava sarmalıdır. Normalde bu girdap çevresindeki hızlı hava akımları (jet stream) soğuk havayı kutup bölgesinde tutar. Ancak girdabın yapısı bozulduğunda, soğuk hava kütleleri daha güneye kayabilir ve orta enlemlerde sert kış koşullarına yol açabilir.
ARAŞTIRMALAR NE DİYOR?
Son bilimsel çalışmalara göre:
- Küresel ısınmanın etkisiyle Kuzey Kutbu’nun sıcaklığı hızla yükseliyor. Bu, kutup ile orta enlemler arasındaki sıcaklık farkını azaltıyor ve jet akımını zayıflatabiliyor. Bu zayıflama, jet akımının dalgalanmasını artırarak soğuk havayı alışılmadık yerlere taşıyabiliyor.
- Araştırmalar, kutup girdabının daha sık “güç kaybetme” ve “dalgalanma” davranışı sergilediğini, bunun da sonucunda soğuk Arctic hava kütlelerinin orta enlemlere sızabildiğini gösteriyor.
- Bir başka çalışma, Arctic ısınmasının daha büyük ve aşırı dalgalar oluşturduğu jet akımlarına yol açarak orta enlemlerde alışılmışın dışındaki soğuk hava olaylarının ortaya çıkmasına katkıda bulunduğunu belirtiyor.
Bu bulgular, küresel ortalama sıcaklıkların artması ile “şiddetli kış olaylarının tamamen ortadan kalkmaması” arasındaki neden-sonuç ilişkisini daha iyi anlamamıza yardımcı oluyor.
BİLİMSEL YORUMLAR
Araştırmacılar, küresel ısınmanın ortalama sıcaklıkları yükseltmesinin ötesinde, atmosferik dolaşım sistemlerini de etkilediğini belirtiyor. Bu etki, jet akımının daha dalgalı hale gelmesine ve kutup girdabının zaman zaman zayıflamasına yol açabiliyor. Bu durum, kutup soğuğunun daha güney enlemlere sızmasını kolaylaştırarak şiddetli kış koşullarının tekrar ortaya çıkmasına neden olabiliyor.
Uzmanlara göre bu tür ilişkiler hâlen aktif olarak araştırılıyor; çünkü atmosferin bu karmaşık etkileşimleri, sadece küresel ortalama sıcaklığa bakılarak tam olarak anlaşılabilecek kadar basit değil. Ancak mevcut veriler, küresel ısınmanın ekstrem kış olaylarının nedenleriyle doğrudan bağlantılı olabileceğini güçlü bir şekilde destekliyor.
