Kazakistan Anayasa Komisyonu toplantısında, Anayasa Mahkemesi Başkan Yardımcısı Bakıt Nurmukhanov, yeni anayasa taslağının 9. maddesinde Rusça kullanımına ilişkin değişiklik yapıldığını açıkladı. Buna göre, önceki taslakta “Kazakça ile eşit olarak” ifadesi kullanılırken, bu ifade artık “Kazakça ile birlikte” olarak değiştirildi.
Nurmukhanov, değişikliğin dilsel ve anlam açısından tutarlılığı sağlamak amacıyla yapıldığını belirtti. Düzenlemenin dilbilimciler ve diğer uzmanların önerileri doğrultusunda yapıldığını aktardı.
RUSÇA KULLANIMINDA DİKKAT ÇEKEN DEĞİŞKLİK
Taslak, Rusça’nın statüsünü tamamen kaldırmıyor ancak önceki “eşit” ifadesinin yerine “birlikte” ifadesi getirilerek, Rusça kullanımının Kazakça ile yan yana var olacağı vurgulanıyor.
Bu dil değişikliği, Türk dünyası açısından önemli bir sembol olarak değerlendiriliyor. Yapılan değişiklik ile Kazak dili, Rusçanın gölgesinde kalmadan öncelikli statüye taşınmış olacak. “Eşit” yerine “birlikte” ifadesi ise Kazak kimliğini ve milli dili güçlendirme mesajı veriyor.
Uzmanlar, bu değişikliğin yalnızca terminolojik bir düzeltme değil, Türk dünyasında kültürel kimliğin ve dilin korunması bağlamında sembolik bir adım olduğuna dikkat çekiyor. Sovyet sonrası çok dilli yapıların dengeli şekilde yönetilmesi açısından örnek teşkil ediyor.
YENİ ANAYASA TASLIĞINDA ÖNE ÇIKAN DİĞER KONULAR
Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev, yeni anayasa girişimini Ocak ayında duyurmuştu. Yeni taslak, ülkenin yönetim sisteminde önemli yapısal reformlar öngörüyor. Dikkat çeken konular ise şunlar:
-
Mevcut iki meclisli parlamento yerine 145 üyeli tek meclisli Kurultay kurulacak. Üyeler, parti listelerinden beş yıllığına seçilecek. Mevcut karma seçim sistemi kaldırılacak.
-
Halk Keneşi adında yeni bir danışma organı oluşturulacak. Yılda en az bir kez toplanacak ve yasama önerisi yapabilecek. 126 üye, doğrudan cumhurbaşkanı tarafından atanacak.
-
30 yıl aradan sonra Başkan Yardımcısı makamı yeniden kurulacak. Başkan adına Kurultay toplantılarına katılacak, uluslararası forumlarda ülkeyi temsil edecek ve sivil, bilimsel ve kültürel kuruluşlarla çalışacak. Başkan, adaylığı gösterecek, Kurultay ise iki kez onaylayabilecek. Aday onaylanmazsa parlamento otomatik olarak feshedilecek.
-
Kurultay Başkanı, Başbakan ve Yüksek Mahkeme hâkimlerinin atamaları benzer bir yöntemle yapılacak. Anayasa Mahkemesi ve Yüksek Mahkeme başkanları ise cumhurbaşkanı kararnamesiyle atanacak.
-
Milletvekillerinin cumhurbaşkanına yönelik azil girişiminde bulunma hakkı taslağa eklendi, ancak Anayasa Mahkemesi bunu desteklemezse girişimde bulunan vekillerin yetkileri düşecek.
-
Anayasa taslağı ayrıca, Anayasa’nın uluslararası örgüt kararlarına üstünlüğü, evliliğin sadece bir erkek ve kadın arasında olduğu tanımı, kamu güvenliği ve ahlaka aykırı protestolara sınırlama, ombudsman ve avukatlık kurumunun anayasal düzeyde kurulması, ve tüm anayasa değişikliklerinin halk oylamasıyla kabul edilmesi gibi yenilikler içeriyor.
