İran’da ekonomik krizle birlikte patlak veren kitlesel protestolar kontrol edilmesi güç bir toplumsal harekete dönüşmüş durumda. 28 Aralık 2025’te Tahran Kapalı Çarşı esnafının kepenk kapatmasıyla başlayan eylemler aradan geçen 8 günde ülke geneline yayıldı. ABD merkezli İran İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı protestoların 31 eyaletin 26’sında 222 farklı noktada devam ettiğini duyurdu.
Gösterilerde şiddetin dozu her geçen gün artarken can kayıpları ve gözaltılar dikkat çekiyor.
KRİZİN KAYNAĞI: RİYAL ERİYOR, HAYAT PAHALILIĞI TIRMANIYOR
Eylemlerin temelinde İran Riyali’nin döviz karşısında tarihi seviyelerde değer kaybetmesi ve buna bağlı olarak başta gıda olmak üzere temel ihtiyaç ürünlerine gelen yüksek zamlar yer alıyor. Tahran’da başlayan protestolar kısa sürede Loristan, Çeharmahal ve Bahtiyari gibi eyaletlere sıçradı. Birçok kentte ekonomik taleplerin yerini rejim karşıtı sloganlar almaya başladı.
ŞİDDET VE GÖZALTI DALGASI
HRANA’nın paylaştığı son verilere göre protestoların bilançosu ağırlaşıyor:
-
19 gösterici ve 1 Besic (rejime bağlı milis güç) mensubu hayatını kaybetti.
-
En az 51 kişi yaralandı. Yaralanmaların büyük bölümünün plastik mermi ve saçma kullanımı sonucu meydana geldiği bildirildi.
-
En az 990 kişi gözaltına alındı.
İranlı yetkililer ölü ve yaralı sayısına ilişkin resmi bir açıklama yapmazken yerel kaynaklar özellikle Kuhdeşt, Lordigan ve Azna kentlerinde güvenlik güçleri ile göstericiler arasında sert çatışmalar yaşandığını aktarıyor.
PEZEŞKİYAN’DAN DİKKAT ÇEKEN MESAJ
İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan önceki protestolardan farklı bir tutum sergileyerek halkın tepkisini kısmen haklı buldu. Ekonomik tablonun sorumluluğunu hükümete yükleyen Pezeşkiyan, yetkililere hitaben yaptığı açıklamada, “Sorunlar için sürekli dış aktörleri, özellikle ABD’yi suçlamayı bırakın” çağrısında bulundu.
Cumhurbaşkanı’nın mesajlarına rağmen sahadaki gerilim düşmedi. 1 Ocak’ta Azna kentinde bir karakola düzenlenen saldırıda 3 kişinin hayatını kaybetmesi protestoların ciddi bir güvenlik krizine evrildiğini gösterdi.
TRUMP’TAN SERT MESAJ: “SİLAHLARIMIZ HAZIR”
İran’daki gelişmeler uluslararası kamuoyunda da yankı buldu. ABD Başkanı Donald Trump sosyal medya üzerinden yaptığı açıklamada Tahran yönetimini sert sözlerle uyardı. Trump, “İran barışçıl göstericileri vurur ve öldürürse, ABD onların yardımına koşacaktır. Silahlarımız hazır” ifadelerini kullanarak açık bir müdahale tehdidinde bulundu.
