Orta Doğu’da artan deniz hareketliliği ve görev grubu konuşlanmaları yeni bir güvenlik tartışmasını tetikledi. Emekli Tümamiral Cem Gürdeniz, yaptığı kapsamlı değerlendirmede ABD–İran hattındaki askeri pozisyonların klasik saldırı hazırlığından çok caydırıcılık ve risk sınırlama amaçlı kurgulandığını belirtti. Gürdeniz’e göre mevcut tablo, kontrol edilen gerilim aşamasında olsa da zincirleme tırmanma ihtimali barındırıyor.
DAR DENİZ KORİDORU VE KORUMALI KONUŞLANMA VURGUSU
Gürdeniz değerlendirmesinde, uçak gemisi ve görev gruplarının açık deniz yerine doğal coğrafi koruma sağlayan dar alanlara yakın pozisyon almasının dikkat çekici olduğunu ifade etti. Bu tür yerleşimin saldırı riskini minimize ederken erken savunma refleksi sağladığını vurguladı.
Geçmiş kriz örneklerini hatırlatan Gürdeniz, benzer tehdit ortamlarında da deniz gücünün doğrudan cephe yerine kontrollü baskı hattı kurduğunu belirtti.
AKDENİZ’DEKİ SINIRLI SAVUNMA VARLIĞI NE ANLAMA GELİYOR?
Analizde Doğu Akdeniz’deki görece sınırlı hava savunma unsuru bulunmasının da olağan dışı olduğuna dikkat çekildi. Bu durumun iki ihtimali işaret ettiği değerlendiriliyor:
- Siyasi karar sürecinin henüz tamamlanmamış olması
- Operasyonel kapasitenin bilinçli biçimde sınırlı tutulması
Gürdeniz, bu tip askeri dağılımların çoğu zaman diplomatik pazarlık zeminleriyle paralel ilerlediğini vurguluyor.
RUSYA–ÇİN–İRAN DENİZ TATBİKATI: STRATEJİK MESAJ
Gündemdeki en kritik başlıklardan birinin İran, Rusya ve Çin’in ortak deniz tatbikatı hazırlığı olduğunu belirten Gürdeniz, bunun klasik bir askeri eğitimden öte jeopolitik mesaj içerdiğini ifade etti. Tatbikatın, bölgedeki deniz ticaret kapılarının çok taraflı güvenlik şemsiyesi altında görüldüğü mesajını verdiğini kaydetti.
Bu adımın, bölgesel gerilimi tek aktörlü olmaktan çıkarıp çok kutuplu denge alanına taşıdığı yorumu yapılıyor.
ENERJİ PİYASALARI ERKEN TEPKİ VERDİ
Gürdeniz’in analizinde dikkat çekilen bir diğer başlık ise enerji piyasalarındaki hızlı fiyat hareketi oldu. Petrol göstergelerindeki yukarı yönlü sıçramanın, askeri ihtimalin ötesinde jeopolitik riskin satın alınmaya başlandığını gösterdiği belirtildi.
Özellikle dar boğazlar, deniz ticaret yolları ve enerji nakil hatlarının risk bölgesinde kalmasının, finansal fiyatlamayı hızlandırdığı ifade edildi.
“KONTROLLÜ GERİLİM AMA YANLIŞ ADIM RİSKLİ”
Genel çerçevede Gürdeniz, mevcut durumu “kontrollü gerilim hattı” olarak tanımlarken; yanlış temas, vekil unsur çatışması veya zincirleme askeri reaksiyonun hızlı tırmanma yaratabileceği uyarısında bulundu.
Değerlendirmeye göre bölgedeki askeri hareketlilik artık yalnızca savunma gündemi değil; enerji arz güvenliği, küresel ticaret ve finansal istikrar başlığı olarak da yakından izlenmesi gereken bir gelişme alanı haline gelmiş durumda.
