31 Mart, Azerbaycan’da “Azerbaycanlıların Soykırım Günü” olarak anılmakta ve 1918 yılının mart-nisan aylarında yaşanan kitlesel katliamların yıldönümünü ifade etmektedir. Bu tarih, Azerbaycan halkının maruz kaldığı ağır insanlık suçlarının hatırlanması ve gelecek nesillere aktarılması amacıyla resmi olarak kabul edilmiştir.
SİVİLLER HEDEF ALINDI
1918 yılında, özellikle Bakü başta olmak üzere Şamahı, Guba, Karabağ, Zengezur ve Nahçıvan gibi birçok bölgede Bolşevikler ve Ermeni birlikleri tarafından sivillere yönelik geniş çaplı saldırılar gerçekleştirildi. Dönemin tanıklıkları ve arşiv belgelerine göre, kadın, çocuk ve yaşlı demeden on binlerce Azerbaycanlı hayatını kaybetti. Sadece Azerbaycanlılar değil, farklı etnik gruplara mensup siviller de bu şiddet olaylarından etkilendi. Yerleşim yerleri yakıldı, tarihi ve kültürel yapılar tahrip edildi.
OLAYLAR BELGELENMEYE BAŞLANDI
Bu olayların araştırılması amacıyla Azerbaycan Halk Cumhuriyeti döneminde Fövkalade İstintaq Komisyonu kuruldu. Komisyon, başta Şamahı olmak üzere farklı bölgelerde yaşanan olayları belgelemeye başladı ve dünya kamuoyuna duyurmak için çalışmalar yürüttü. Aynı dönemde 31 Mart, ilk kez milli yas günü ilan edildi. Ancak Cumhuriyetin kısa sürede sona ermesi nedeniyle bu çalışmalar kesintiye uğradı.
SOVYETLER BİRLİĞİ ÖRTBAS ETMEYE ÇALIŞTI
Sovyetler Birliği, o dönemde gerçekleştirilen bu katliamların üzerini örtmeye çalıştı. Ancak, 1918’de yaşanan olayların etkileri yalnızca o dönemle sınırlı kalmadı. Azerbaycan kaynaklarına göre, 20. yüzyılın sonlarında yaşanan Hocalı Katliamı da bu sürecin devamı olarak değerlendiriliyor. 1992 yılında Hocalı’da yüzlerce sivilin hayatını kaybettiği saldırı, Azerbaycan’da benzer acıların tekrar yaşandığı bir olay olarak hafızalarda yer aldı.
1998'DEN BERİ ANMA GÜNÜ OLARAK KAYDEDİLİYOR
Azerbaycan’ın bağımsızlığını yeniden kazanmasının ardından, tarihi gerçeklerin ortaya çıkarılması yönünde önemli adımlar atıldı. Azerbaycan Cumhuriyeti'nin ilk Cumhurbaşkanı Haydar Aliyev tarafından 26 Mart 1998’de imzalanan karar ile 31 Mart “Azerbaycanlıların Soykırım Günü” ilan edildi. Bu karar, yaşananların siyasi ve hukuki açıdan tanınması bakımından kritik bir dönüm noktası oldu.
31 Mart, bugün Azerbaycan’da resmi törenler ve anma etkinlikleriyle idrak ediliyor. Bu gün, yalnızca geçmişte yaşanan acıların hatırlanması değil, aynı zamanda benzer trajedilerin bir daha yaşanmaması için farkındalık oluşturulması açısından da büyük önem taşıyor.
