Mendeli’den Telafer’e uzanan “Birleşik Türkmeneli” idealinin somut ifadesi olarak 24 Nisan 1995’te Erbil’de kurulan Irak Türkmen Cephesi, aradan geçen 31 yılda Irak’taki Türkmen varlığının hem siyasi temsilcisi hem de kültürel hafızası olmayı sürdürüyor. Savaşlar, işgaller, göçler ve kimlik mücadelesiyle şekillenen bu süreçte Cephe, Türkmen toplumunun birlik arayışının en güçlü adreslerinden biri olarak öne çıktı. Bu 31 yıllık serüveni ve Irak Türkmenlerinin bugün hâlâ karşı karşıya olduğu zorlukları Gazeteci Reşat Salihi, Türk Havadis’e değerlendirdi.

“TÜRKİYE’DE KAZANILAN BAĞIMSIZLIK IRAK TÜRKLERİ İÇİN İLHAM KAYNAĞI OLDU”

Irak Türkmenlerinin mücadelesinin 1919 senesinde Millî Mücadele’nin başlamasıyla alevlendiğini kaydeden Gazeteci Salihi, milli mücadelenin Türkiye’de zaferle taçlandırılmış olsa da Irak cephesi açısından sona ermediğini aksine farklı bir boyutta devam ettiğini kaydetti. Salihi, “Türkiye’de kazanılan bağımsızlık, Irak Türkmenleri için bir ilham kaynağı olmuş; ancak onların mücadelesi, içinde bulundukları coğrafyanın şartları gereği uzun soluklu ve çok katmanlı bir süreç hâline gelmiştir” şeklinde konuştu.

Irak Türkmenlerinin millî mücadelelerini farklı dönemlerde askerî direnişler, kültürel varlığın korunmasına yönelik çalışmalar, sokak hareketleri, gizli teşkilatlanmalar ve nihayetinde siyasi mücadeleler ile sürdürdüklerini vurgulayan Salihi, bu sürecin bir bakıma “var olma mücadelesinin farklı sahalarda verilen tezahürleri” olarak değerlendirilebileceğini kaydetti.,

MÜCADELE İÇİN TARİHİ DÖNÜM NOKTASI: IRAK TÜRKMEN CEPHESİ

Siyasi mücadelenin son ve en kurumsal aşamasında ise çeşitli zaman dilimlerinde kurulan tüm siyasi ve kültürel oluşumların ortak bir hedef etrafında birleştiğini ve 24 Nisan 1995 tarihinde Irak Türkmen Cephesi’nin (ITC) kurulmasına zemin hazırladığını belirten Salihi, “Bu gelişme, dağınık hâlde yürütülen mücadelenin tek bir çatı altında toplanması açısından tarihi bir dönüm noktasıdır. Böylece Irak Türkmenlerinin millî mücadelesinde; kültürel, askerî ve gizli teşkilatlanmaların ağırlığı yerini siyasi mücadeleye bırakmış, Irak Türkmenleri hak arayışlarını daha görünür ve meşru bir zeminde sürdürmeye başlamışlardır” ifadeleriyle ITC’nin kuruluş sürecini özetledi.

EN BÜYÜK SORUNLARIN BAŞINDA SİYASİ TEMSİL GELİYOR

Irak Türkmenlerinin yaşadığı sorunların mücadelenin başladığı süreçten bu yana devam ettiğini kaydeden gazeteci, bu sorunların başında hiç şüphesiz siyasi temsil kabiliyetinin geldiğini vurguladı. Salihi, konuyla ilgili olarak “Irak Türkmen Cephesi gibi önemli ve köklü bir siyasi yapımız bulunmasına rağmen, Irak’ın çok etnikli yapısı ve özellikle Türklere karşı zaman zaman uygulanan yok sayma politikaları, bu temsil gücünü sınırlı kılmaktadır” ifadesini kullandı.

Meseleyi demografik açıdan inceleyen Salihi, bu durumda tablonun daha çarpıcı olduğunu belirtti. Osmanlı İmparatorluğu’nun ardından kurulan Irak Krallığı döneminde başlayan Araplaştırma politikalarının Baas rejimiyle birlikte sistematik bir hâl aldığını kaydeden gazeteci, “1991 Körfez Savaşı sonrasında ise Barzani ve Talabani öncülüğünde yürütülen Kürtleştirme politikaları, Irak Türkmenlerinin yaşadığı bölgelerde demografik yapıyı ciddi şekilde etkilemiştir. Bu politikalar, sadece nüfus dağılımını değil, aynı zamanda toplumsal dengeleri de derinden sarsmıştır” şeklinde konuştu.

“TÜRKÇE BUGÜN IRAK’TA EN YAYGIN ÜÇÜNCÜ DİL KONUMUNDA”

Bu süreçte Irak Türkmenlerinin yoğun bir göç dalgasıyla karşı karşıya kaldığını belirten Salihi, hem savaşların yarattığı güvenlik sorunları hem de ekonomik ve sosyal baskılar nedeniyle ciddi bir beyin göçü yaşandığına dikkat çekti. Aynı zamanda iç göç hareketlerinin demografik yapının değişmesine neden olduğunu ifade eden Salihi, “Yapılan nüfus sayımları incelendiğinde, Irak Türkmenlerinin nüfus oranında önceki dönemlere kıyasla belirgin bir düşüş olduğu açıkça görülmektedir” dedi.

Ayrıca ana dil meselesinin de bu mücadelenin en hassas başlıklarından biri olduğunu vurgulayan Salihi, şu ifadeleri kullandı:

“Bugün 31. kuruluş yıl dönümünü kutlayan Irak Türkmen Cephesi’nin kurultayında, Irak Türkmenlerinin resmî yazışma ve eğitim dili olarak İstanbul Türkçesi kabul edilmiştir. Bu karar, kültürel kimliğin korunması açısından son derece önemlidir. Tüm baskılara, asimilasyon politikalarına ve değiştirilen demografik yapıya rağmen Türkçe, bugün hâlâ Irak’ta en yaygın üçüncü dil konumundadır. Üstelik Irak Türkmenlerinin yoğun olarak yaşadığı bölgelerde resmî dil olma özelliğini korumaya devam etmektedir. Bu durum, tüm zorluklara rağmen kimliğin diri tutulduğunun somut bir göstergesidir.”

2003 SONRASI DÖNEM VE YAŞANAN SIKINTILAR

Saddam Hüseyin rejiminin çöküşünün Irak Türkmenleri için başlangıçta umut olarak görülse de, TBMM’de Mart 2003 Tezkeresi’nin kabul edilmemesinin önemli bir kırılma yarattığının ifade eden Salihi; Türkiye’nin sürece doğrudan müdahil olmamasıyla Irak Türkmenlerinin milis güçler, Peşmerge ve ABD ordusunun hâkim olduğu ortamda yalnız kaldı ve ciddi güvenlik ile siyasi belirsizliklerle karşı karşıya kaldığını belirtti.

Salihi, 2003 sonrası dönemde ise Irak Türkmenleri için hem fırsatların hem de tehditlerin ortaya çıktığını ifade etti. Siyasi temsil hakkı ve ifade özgürlüğü gibi bazı hakların önceki döneme kıyasla daha meşru ve erişilebilir hâle geldiğini ancak o dönemde el konulan Türk vatandaşlarına ait arazilerin büyük bir kısmının hâlâ iade edilmediğinin altını çizdi. Yaşanan mezhep çatışmaları, terör ve zorunlu göçlerin ise toplumsal yapıyı zayıflatarak Irak Türkmenlerinin siyasi etkinliğini sınırladığını kaydetti.

“TEMSİL KABİLİYETİMİZDE CİDDİ EKSİKLİKLER BULUNMAKTA”

Bugünkü siyasi durumun Saddam dönemiyle kıyaslandığında daha olumlu bir tablo sunsa da hâlâ istenilen seviyeden uzakta olunduğunu kaydeden Salihi, “Zaman zaman yaşanan olumlu gelişmeler umut verici olsa da genel anlamda temsil kabiliyetimizde ciddi eksiklikler bulunmaktadır. Irak siyasetinde etkin ve belirleyici bir konuma sahip olunamaması, bu sorunun en açık göstergelerinden biridir” ifadesini kullandı.

KERKÜK VALİLİĞİ TÜRKMENLERDE: GÜÇLÜ BİR MORAL KAYNAĞI

Yakın zamanda Kerkük Valiliği’nin ITC Başkanı Mehmet Seman Ağa’ya verilmesinde değinen Salihi, şu ifadeleri kullandı:

“Kerkük Valiliği’nin 86 yıl aradan sonra bir Türk’e verilmesi, sembolik olduğu kadar stratejik açıdan da büyük bir anlam taşımaktadır. Bu görevin, Irak Türkmen Cephesi’nin başkanı Mehmet Seman Ağa’ya verilmesi, Türkmen toplumu için güçlü bir moral kaynağı olmuştur. Bu gelişme, Irak Türkmenlerinin kendi şehirlerinde yeniden söz sahibi olabileceğine dair inancı pekiştirmiştir. ‘Evet, bizler de bu şehrin asli unsurlarından biriyiz ve söz sahibiyiz’ düşüncesi, bu atamayla birlikte daha güçlü bir şekilde hissedilmiştir.”

“DİLİMİZ, KÜLTÜRÜMÜZ VE TARİHİMİZ ORTAKTIR; KADERİMİZ DE BU ORTAKLIĞIN BİR PARÇASIDIR”

“Türk dünyasına nasıl bir mesaj göndermek istersiniz?” sorusuna ise Salihi, “Türk dünyasına vermek istediğimiz mesaj, ortak bir vicdan ve dayanışma çağrısıdır. Dış Türkler olarak ifade edilen ve Irak Türkmenlerini de kapsayan tüm Türk topluluklarının haklarının korunması ve savunulması, sadece bölgesel değil, aynı zamanda tarihî ve kültürel bir sorumluluktur” ifadesini kullandı.

Irak Türkmenlerinin yaşadığı sıkıntıların, ana vatanın yaşadığı sıkıntılar kadar önemli görülmesi gerektiğine dikkat çeken Salihi, “Çünkü dilimiz, kültürümüz ve tarihimiz ortaktır; kaderimiz de bu ortaklığın bir parçasıdır” dedi.

“IRAK TÜRKMENLERİ DE BU BÜYÜK BÜTÜNÜN AYRILMAZ BİR PARÇASI OLARAK VARLIĞINI SÜRDÜRMEYE KARARLIDIR”

En büyük temennilerinden birinin, dış Türklerin Türk Devletleri Teşkilatı içerisinde gözlemci üye statüsünde temsil edilmesi olduğunu vurgulayan gazeteci, söz konusu temsilin sadece siyasi bir kazanım değil aynı zamanda kültürel bağların güçlenmesi, ortak hareket kabiliyetinin artması ve Türk dünyası bilincinin daha da pekişmesi anlamına geleceğine dikkat çekti.

Salihi, sözlerini şu ifadelerle sonlandırdı:

“Unutulmamalıdır ki, bir milletin sınırları yalnızca haritalarla çizilmez; o milletin dili, kültürü ve hafızası nerede yaşıyorsa, orası da o milletin bir parçasıdır. Irak Türkmenleri de bu büyük bütünün ayrılmaz bir parçası olarak varlığını sürdürmeye kararlıdır.”

Sosyal medyanın çocuklar ve ergenler üzerindeki etkisi giderek artarken, dijital dünyada beğeni ve takipçi sayıları gençler için birer başarı ölçütüne dönüşmüş durumda. Konuya ilişkin Türk Havadis’e değerlendirmelerde bulunan Çocuk ve Ergen Psikiyatristi Prof. Dr. Özgür Öner, bu durumun gençlerin öz saygısını doğrudan şekillendirdiğini belirtti. Dijital dünyadaki tatmin arayışının bir bağımlılığa dönüşebileceği uyarısında bulunan Öner, siber zorbalığa uğrayan çocuklarda görülen okul reddi, ani öfke veya içe kapanma gibi değişimlerin kritik birer sinyal olduğunu vurguladı. Uzman, çocuklardaki ani davranış değişikliklerinde istismar ihtimalinin mutlaka göz önünde bulundurulması gerektiğini hatırlattı.

“Beğeni ve takipçi sayısı kimliği şekillendiriyor”

Çocuk ve Ergen Psikiyatristi Prof. Dr. Özgür Öner, sosyal medyadaki beğeni ve takipçi sayılarının gençler için artık bir başarı kriteri haline geldiğini ifade etti. Bu sayıların gençlerin öz saygısını doğrudan etkilediğini vurgulayan Öner, "Genç kendisini 'sosyal medya fenomeni' veya 'influencer' gibi tanımlamaya başladığında, bu durum kimlik algısının bir parçası haline gelir. Dolayısıyla bu kimlik özelliğine yönelen herhangi bir tehdit, kişiyi çok daha derinden etkileyecektir" uyarısında bulundu.

“Tatmin kaynağı ne kadar dijital dünya odaklı olursa, bağımlılığı da o oranda artacaktır”

Onaylanma ihtiyacının zamanla bir bağımlılığa dönüşebileceğine dikkat çeken Prof. Dr. Öner, her paylaşımın veya tarz değişiminin takipçiler tarafından takdir edilmesine verilen aşırı önemin genci kendi isteği dışında davranmaya ittiğini söyledi. Öner, bu süreci şu sözlerle açıklıyor:

"Kişinin davranış tercihleri ve duygu durumu, gitgide daha fazla sosyal medya tarafından belirlenmeye başlar. Kişinin tatmin kaynağı ne kadar dijital dünya odaklı olursa, bağımlılığı da o oranda artacaktır."

Siber zorbalıkta davranışsal ve duygusal uyarı sinyalleri

Sosyal medyada beğeni ve onay arayışının yarattığı riskler arasında öne çıkan siber zorbalık, çocuklar üzerinde önemli travmatik etkilere yol açabilmektedir. Özgür Öner, siber zorbalık maruziyeti sonrası çocuklarda kaygı, depresyon, saldırganlık ve öfke gibi hem içe hem de dışa yönelik belirtiler görülebileceğini belirtti. Öner, diğer belirtileri ise şöyle sıraladı:

“Uyku ve iştah değişiklikleri, akademik başarıda düşüş, alkol ve madde kullanımı ile sosyal içe çekilme sık görülen emarelerdir. Çocuk okula gitmek istemeyebilir veya sosyal medya kullanımı aileden gizli hale gelebilir. Tehdit edilen gençlerde, açıklanamayan bir para ihtiyacı artışı gözlemlenebilir, harçlığı çok daha hızlı bitebilir veya değerli eşyalarının kaybolduğu fark edilebilir.”

“Siber zorbalık ileri boyutlara ulaşırsa risk artar”

Prof. Dr. Özgür Öner, siber zorbalığın ileri boyutlara ulaşması halinde riskin daha da arttığına dikkat çekerek, “Uç örneklerde kendine ya da başkalarına zarar verme davranışları ile öz kıyım düşünceleri ortaya çıkabilir” dedi. Daha önce psikiyatrik zorlukları bulunan gençlerde mevcut sorunların şiddetlenebileceğini belirten Öner, “Bir gençte aniden ortaya çıkan tüm davranışsal ve duygusal değişikliklerde istismar ihtimali mutlaka akla gelmelidir” şeklinde konuştu.

Kosova Türkleri, 23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı ile Kosova Türkleri Milli Bayramı’nı bir arada kutlamanın gururunu yaşıyor. 1951 yılında Türk kimliğinin resmiyet kazanmasıyla başlayan süreç, bugün bölgedeki Türk varlığının en güçlü simgesi haline geldi. Kosova Türkleri, kazandıkları kimlik haklarının yıl dönümü ile 23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı’nı büyük bir gururla bir arada kutluyor.

İki tarih, tek bir irade: 20 Mart 1951 ve 23 Nisan

1951 yılında Türkçenin yeniden hayat bulmasıyla başlayan sürecin, 23 Nisan ruhuyla taçlandığını belirten İlko, şu ifadeleri kullandı:

20 Mart 1951, Kosova Türkleri için bir dirilişin, sessizliğin ardından yeniden ayağa kalkışın adıdır. Bu tarih bir 'varoluş mührü'dür. 23 Nisan ise bu kazanımların gelecek nesillere emanet edildiği, egemenliğin ve bağımsızlığın simgesidir. Biri hakların kazanıldığı gün, diğeri o hakların sonsuza kadar yaşatılacağına verilen sözdür.

"Anavatanın desteği en büyük güven kaynağımız"

Türkiye Cumhuriyeti’nin verdiği desteğin bölgedeki soydaşlar için hayati önem taşıdığını belirten İlko, bu bağın derinliğine dikkat çekerek, "Türkiye’nin varlığını her zaman yanımızda hissetmek, bizlere güven vermekte ve kültürel kimliğimizi daha güçlü yaşamamıza katkı sağlamaktadır. Bu destek sadece diplomatik değil; gönül bağı, tarihî sorumluluk ve kardeşlik hukukunun bir yansımasıdır.Anavatanın desteği en büyük güven kaynağımız" dedi.

Dünyaya barış ve birlik mesajı

İlko, kutlamalar vesilesiyle Kosova'dan dünyaya barış mesajı göndererek Türk toplumunun bölgedeki rolünü hatırlattı:

Kosova’daki Türk toplumu, coğrafyasında barışın, hoşgörünün ve birlikte yaşama kültürünün en önemli temsilcisidir. Türk milleti nerede olursa olsun, değerlerini yaşatmaya devam eder ve bulunduğu her coğrafyada barışa katkı sunar. Gelecek nesillere daha güçlü bir kimlik ve aydınlık bir gelecek bırakmak en büyük sorumluluğumuzdur.

Tele1’in Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu (TMSF) tarafından 28 milyon TL muhammen bedelle satışa çıkarılması tartışmaları büyütüyor. Kanalın eski Genel Yayın Yönetmeni Merdan Yanardağ’ın “casusluk” soruşturması kapsamında tutuklu bulunduğu dönemde yönetimine el konulan Tele1’in satış süreci, medya dünyasında tepki çekmeye devam ediyor. Konuya ilişkin Türk Havadis’e konuşan Gazeteci ve eski Tele1 programcısı Musa Özuğurlu ise, satışın tamamen haksız ve hukuksuz bir uygulama olduğunu belirterek, “Neresinden bakılırsa bakılsın bu süreç hukuka, mantığa ve teamüllere aykırıdır. Bu satışı olumlamak mümkün değildir” dedi.

“El koyma kararı hukuksuz ve dayanaksız”

Gazeteci Musa Özuğurlu, Tele1’e el konulmasının temel bir hukuki dayanağının bulunmadığını vurgulayarak, “Bu satış haksız bir satış. Temelde haksız bir satış çünkü T1’e el konulması haksız bir karardı” dedi. Herhangi bir yargı süreci, mahkeme kararı, itiraz hakkı veya yüksek mahkeme incelemesi olmadan, Merdan Yanardağ henüz gözaltındayken kanala el konulduğunu hatırlatan Özuğurlu, “Suçu ispat edilmeden, iddianame bile hazırlanmadan kanal suç aleti olarak gösterildi. Mahkeme süreci tamamlanmadan bu kararın alınması hukuki, mantıksal ve teamüllere aykırıdır” ifadelerini kullandı.

“Mahkeme kararı yok, kanalın satışı tamamen dayanaksız”

Özuğurlu, hazırlanan iddianamede kanalın “suç aleti” olarak tanımlandığını ancak mahkemenin henüz herhangi bir karar vermediğini belirterek, “Merdan Yanardağ’ın bir suçu işlediğine dair ortada net bir hüküm yok. Kanalın suç aleti olduğuna dair de hukuki bir tanımlama bulunmuyor. Dolayısıyla bu satış tamamen dayanaksızdır” diye konuştu.

“Tele1, Merdan Yanardağ döneminde daha güçlü ve değerliydi”

Musa Özuğurlu, Merdan Yanardağ döneminde Tele1’in çok daha yüksek değere sahip olduğunu ve kendisine büyük paralar teklif edilmesine rağmen kanalın satılmadığını veya ortak alınmadığını hatırlattı. Özuğurlu, “Kanal o dönemde borçlarını çevirebilen, çalışanlarına maaş ödeyebilen bir yapıdaydı” dedi.

“Çalışanlar mağdur durumda”

Kayyum yönetiminin ardından birçok çalışanın işten çıkarıldığını ve haklarının ödenmediğini belirten Özuğurlu, “Birçok eleman mağdur durumda. Temel hakları verilmedi ve ne olacağı halen meçhul” uyarısında bulundu. Kanalın borçlarının olduğu doğru olsa da kendi kendini idame ettirebildiğini kaydeden Özuğurlu, satıştan elde edilecek paranın (5-6 milyon veya daha fazla olsa bile) sadece borçları karşılamaya yeteceğini, çalışanların mağduriyetinin devam edeceğini ifade etti.

“Bu tamamen haksız bir uygulama”

Neresinden bakılırsa bakılsın sürecin haksız olduğunu dile getiren Musa Özuğurlu, şu değerlendirmeyi yaptı:
“Borçları çevirebilen bir kanalın, mahkeme süreci tamamlanmadan el konularak satışa çıkarılması tamamen haksız bir adımdır. Bunu olumlamak mümkün değildir.”

Kahve tüketimi uzun yıllardır sağlık üzerindeki etkileriyle gündemdeki yerini korurken, son araştırmalar dengeli tüketimin yararlarına işaret ediyor. Türk Havadis’e konuşan Kardiyoloji Uzmanı Prof. Dr. Özlem Esen, kahvenin doğru şekilde tüketildiğinde kalp sağlığını destekleyebileceğini belirterek, tamamen uzak durulması gereken bir içecek olmadığını söyledi. Esen, günlük tüketimde miktar, kahvenin türü ve içildiği saatlere dikkat edilmesi gerektiğini, aşırı tüketimin ise istenmeyen sağlık sorunlarına neden olabileceğini vurguladı.

Günde 2-3 fincan filtre kahve koruyucu olabilir

Prof. Dr. Esen, araştırmalarda hiç kahve içmeyenlere kıyasla kahve tüketenlerde kalp-damar hastalıkları riskinin daha düşük görüldüğünü belirtti. Özellikle orta düzeyde tüketimin öne çıktığını ifade eden Esen, “Günlük ortalama 2-3 fincan kahve tüketildiğinde koruyucu etki gözlenebiliyor” dedi.

Günlük 400 miligrama kadar kafeinin güvenli kabul edildiğini söyleyen Esen, bir fincan filtre kahvede yaklaşık 80-90 mg kafein bulunduğunu kaydetti.

Filtre kahve, Türk kahvesine göre daha avantajlı

Prof. Dr. Esen, filtre kahvenin kalp sağlığı açısından daha güvenli görüldüğünü belirterek bunun nedeninin filtreleme yöntemi olduğunu söyledi. Türk kahvesinin filtrelenmemiş bir kahve olduğunu hatırlatan Esen, içeriğindeki “kafestol” maddesinin kötü kolesterolü yükseltebildiğini ifade etti. Kağıt filtrenin ise bu yağlı bileşenleri tuttuğunu ve bu nedenle filtre kahvenin daha avantajlı olduğunu vurguladı.

Şekerli kahveler ve aşırı tüketim risk taşıyor

Son yıllarda yaygınlaşan şuruplu, kremalı ve şekerli kahvelerin önerilmediğini söyleyen Prof. Dr. Esen, bu içeceklerin kilo artışı ve diyabet riskini artırabileceğini belirtti. Ayrıca fazla kahve tüketiminin de fayda sağlamadığını dile getiren Esen, “4-5 kupa kahvenin ekstra yararı yok. Tam tersine çarpıntı, tansiyon yükselmesi ve uykusuzluk yapabilir” dedi.

“Sabah uyanır uyanmaz kahve içilmemeli”

Kahvenin zamanlamasının da önemli olduğunu vurgulayan Özlem Esen, sabah uyanır uyanmaz kahve içilmesini önermediklerini söyledi. Kahvenin kahvaltı yerine geçmeyeceğini ifade eden Esen, öğlene kadar tüketilen kahvenin daha faydalı etkiler gösterdiğini belirtti.

Özellikle saat 16:00’dan sonra yoğun kahve tüketiminin uyku düzenini bozabileceğini söyleyen Esen, tansiyon hastalarına da kahve içtikten hemen sonra ölçüm yapmamaları uyarısında bulundu.

2026 yılının Nisan ayı itibarıyla oldukça yoğun bir gündem maddesi haline gelen dizi, film ve oyunlar; yakın zamanda yaşanan okul saldırıları gibi toplumsal travmalar, "ekrandaki şiddet" ile "gerçek hayattaki şiddet" arasındaki ilişkiyi yeniden gündeme getirdi. Yapımcı-Yönetmen, Uluslararası Sinema Derneği Başkanı ve Film Yapımcıları Meslek Birliği Başkan Yardımcısı Nazif Tunç konuyla ilgili çarpıcı açıklamalarda bulundu.

"Reyting uğruna geleneksel çizgimizi aştık"

Sektördeki bu "kopyala-yapıştır" modelini bir "balon" olarak nitelendiren Nazif Tunç, televizyon ekranlarının büyük bir yozlaşma içerisinde olduğunu vurgulayarak, "Yabancılara bizi seyrettirmek, yani Türk dizilerini ve filmlerini seyrettirmek diye bir balonun peşine düştük. Para ve döviz geliyor diye dizilerimizdeki geleneksel çizgimizin haddini aştık. Kendi irfani kaynaklarımızdan beslenen konuları, tipleri ve karakterleri terk ederek uluslararası anlamda ilgi çekecek hikayelerin, özellikle şiddet ve kadın-erkek temsilleri bakımından, sınırlarını abarttık. Sonu da bu oldu. Reyting uğruna geleneksel çizgimizi aştık" dedi.

"Dizileri bu duruma getiren reyting sevdamızdır"

Şiddetin sadece senaryoların bir parçası değil, aynı zamanda pazarlama stratejisi haline geldiğini ifade eden Tunç, yapımcıları sadece izlenme oranlarına odaklanmakla eleştirerek şunları kaydetti:

Diziler gerçekten ahlaksız bir şekilde, her türlü kötü durumu öneren ve gösteren bir hale dönüştü. Her türlü şiddetin serbestçe sergilendiği; 'Bu dizi Avrupa'da, Suudi Arabistan'da, Meksika'da izleniyor' diyerek o diziyi örnek alan yapımcılar, dizi satmak için o dizinin kodlarını taklit etmeye başladılar. Dizileri bu duruma getiren bizim alkış, hasılat ve para sevdamızdır; yani reyting sevdamızdır.

"Ekmek Teknesi dizisi reyting rekoru mu kırıyordu?"

Tunç, başarının tek ölçütünün yüksek izlenme oranları olmaması gerektiğini belirterek, "Bir dizi yapılırken hasılatına, reytingine, sadece takip edilmesine, büyük kitlelerce izlenmesine ve alkışlanmasına çok fazla aldırış etmemek lazım. Örneğin, Ekmek Teknesi veya Bizim Ev dizisi reyting rekorları mı kırıyordu? Ama bugün hem karakterleriyle, hem konularıyla, hem öğütleriyle insanların hafızasında kıymetli ve değerli bir yerleri var" diyerek geçmişteki "aile temalı" dizilerin toplumsal hafızadaki yerini örnek gösterdi.

"Sanatçı tüccar, tellal, navluncu değildir"

Sanatın toplumsal sorumluluğuna dair önemli hatırlatmalarda bulunan Tunç şunları belirtti:

Dizileri, filmleri ortaya çıkaran insanlar sanatçıdır. Bu kesin. Sanatçının elzem sorumlulukları var; çünkü ürettikleri eserler, toplumun ve halkın önünde etkili birer örnektir. İçeriğiyle, karakteriyle, konusuyla, temsilleriyle toplumu yönlendirebiliyorlar. Sanatçı bu şuurun sahibi olmalıdır. Her şeyden önce güzele, en güzele ulaştırmanın çabasında olmalıdır; yeteneğini bu amaçla kullanmalıdır. Sanatçı tüccar, tellal veya navluncu değildir. Yoksa şimdi olduğu gibi reyting, hasılat ve takip peşinde koşarsa bunun sonu böyle felaketler olur. Sanatçı tekrar sanatçı olsun.

Sektöre "sanatçılık" çağrısı!

Dizi sektörünün "kirli para" ve "şöhret" hırsıyla hem kendi insanını hem de insanlığı kirlettiğini savunan Nazif Tunç şunları kaydetti:

Sanatçı olmak ayrı bir durumdur. Sanatçı, toplumun önünde giden, topluma iyi ve güzel şeyler sunmayı amaç edinen insandır. Hormonlu dramalar bizi felakete götürdü. Sen tüccar, cazgır veya tellal olursan sanatçı değilsin. Herkes tekrar sanatçılıkla ilgili değerlerine dönsün; görüşüm budur. Dizi satıyorsunuz ama bu kirli parayla kendi insanınızı ve insanlığı kirletiyorsunuz. Bundan vazgeçsinler.

Hava sıcaklıklarının artmasıyla birlikte kene mevsimi başlarken, kene kaynaklı hastalıklar gündemde. Konuya ilişkin Türk Havadis’e değerlendirmelerde bulunan Çocuk Enfeksiyon Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Mehmet Ceyhan, 2026 yazı için salgın düzeyinde agresif bir artış beklenmediğini belirtti. Kene ısırığının ağrısız olması nedeniyle sürecin sinsi ilerlediğine dikkat çeken Ceyhan, yanlış müdahalenin enfeksiyon riskini artırdığını, basit önlemler ve erken tanının ise hayati önem taşıdığını vurguladı.

“Salgın düzeyinde artış öngörülmüyor”

Kene kaynaklı hastalıkların yaz aylarında artış gösterebileceği bilinse de uzmanlar, 2026 yazı için salgın düzeyinde bir yükseliş beklemiyor. Çocuk Enfeksiyon Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Mehmet Ceyhan, bu tür hastalıklarda artışların genellikle sınırlı kaldığını belirterek, “Bu tip artışlar daha çok solunum yoluyla bulaşan hastalıklarda görülür. Kene ve sineklerle bulaşan hastalıklarda ise sayı artsa da salgın düzeyinde büyük bir artış beklemeyiz” dedi.

“Her kene ısırığı hastalık değil ama erken tanı hayat kurtarıyor”

Türkiye’de kenelerin yaygın olduğuna dikkat çeken Mehmet Ceyhan, özellikle bazı bölgelerde riskin daha yüksek seyrettiğini vurguladı. Her kene ısırığının hastalıkla sonuçlanmadığının altını çizen Ceyhan, “Yüzlerce farklı kene türü var. Bunların bir kısmı hastalık bulaştırırken bir kısmı zararsızdır. Bu nedenle her kene ısırığında hastalık gelişecek diye düşünmemek gerekir” ifadelerini kullandı.

Bazı kene türlerinin ise ciddi hastalıklara yol açabildiğini belirten Ceyhan, Kırım-Kongo Kanamalı Ateşi (KKKA) ve Lyme hastalığına dikkat çekti. Erken tanının hayati önem taşıdığını vurgulayan Ceyhan, “Kene ısırması çoğu zaman fark edilmez çünkü ağrısızdır. Eğer hastalık gelişecekse genellikle 3 ila 7 gün içinde belirtiler ortaya çıkar” dedi.

“Hastalığın ağır seyretmesi halinde hayati organlar etkilenebilir”

Hastalığın belirtilerine ilişkin bilgi veren Prof. Dr. Ceyhan, “Isırık yerinde artan kızarıklık ve ağrıya ek olarak ateş, titreme ve bilinç bulanıklığı görülebilir. İlerleyen süreçte cilt altında kanamaya bağlı, basmakla solmayan lezyonlar ortaya çıkabilir” şeklinde konuştu. Hastalığın ağır seyretmesi halinde böbrek, karaciğer ve beyin gibi hayati organların etkilenebileceğine dikkat çeken Ceyhan, “Bu hastalık yüzde 20-30 oranında ölümle sonuçlanabiliyor” uyarısında bulundu.

Basit önlemlerle korunmak mümkün

Korunma yöntemlerinin basit ama etkili olduğunu belirten Mehmet Ceyhan, kenelerin uçamadığını ve kısa mesafede hareket ettiğini hatırlatarak, “Kene size gelmez, sizin ona gitmeniz gerekir. Bu nedenle özellikle otluk ve zemini görünmeyen alanlarda dikkatli olunmalı” dedi. Ceyhan, bu tür alanlarda doğrudan yere oturulmaması gerektiğini vurgulayarak, “Mümkünse örtü kullanılmalı, açık renkli ve vücudu kapatan kıyafetler tercih edilmeli. Pantolon paçalarının çorap içine sokulması gibi basit önlemler koruyuculuğu artırır” önerisinde bulundu. Ayrıca sivrisinek kovucu ürünlerin bir kısmının kenelere karşı da etkili olduğunu ifade etti.

Öte yandan yerel yönetimlerin de mücadelede önemli rol oynadığına dikkat çeken Ceyhan, “İlgili kurumların yapacağı ilaçlama çalışmaları kene popülasyonunu azaltabilir” dedi.

“Yanlış müdahale tehlikeyi artırıyor”

Açık alanlardan dönüşte vücudun mutlaka kontrol edilmesi gerektiğini belirten Prof. Dr. Mehmet Ceyhan, özellikle çocuklarda kenenin fark edilmesinin zor olabileceğini söyledi. Yanlış müdahalenin ciddi riskler doğurabileceği uyarısında bulunan Ceyhan, “Keneyi elle çekmek ya da ezmek en büyük hatalardan biridir. Bu durum virüsün vücuda geçişini kolaylaştırabilir” diyerek, kenenin mutlaka sağlık kuruluşlarında uygun yöntemle çıkarılması gerektiğini vurguladı.

Hobi bahçelerinde yeni düzenleme, belediyelerin müdahale etmediği alanlarda Bakanlığın yetki kullanmasını öngörüyor. Bu durumu idari bir süreç analiziyle değerlendiren . TMMOB Şehir Plancıları Odası Ankara Şube Sekreteri Raziye Çiçek, imar denetiminin etkinliği açısından kurumlar arası koordinasyonun önemine değindi.

Yeni yönetmelikle Bakanlığın yıkım yetkisini devralmasını değerlendiren Çiçek, imar disiplininin sağlanmasında kurumlar arası eşgüdümün önemine değinerek şunları kaydetti:

Bugün karşı karşıya olduğumuz tablo, yerel yönetimlerin imar denetimi kabiliyeti ile merkezi yönetimin yaptırım gücü arasındaki dengenin yeniden kurulmasını gerektiriyor. Başlangıç aşamasında denetim mekanizmalarının işletilmemesi süreci zorlaştırmıştır. Bakanlığın doğrudan yaptırım süreciyle sahaya inmesi bir yöntem olsa da asıl hedefimiz, yerel özerklik ilkesiyle uyumlu, planlama disiplinini hiyerarşik bir baskı mekanizmasına dönüştürmeyen, sürdürülebilir bir denetim yapısı olmalıdır.

"Mesele sadece görüntü kirliliği değil"

Hobi bahçelerinin tarım topraklarına ve su kaynaklarına verdiği zararın teknik boyutuna dikkat çeken Çiçek, "Meseleyi sadece kaçak yapı olarak görmek, sorunun derinliğini ıskalamaktır. Kontrolsüz yeraltı su kuyuları ve sondajlar, gıda güvenliğimizin teminatı olan rezervleri hızla tüketiyor. Sadece yapıların yıkılması yeterli olmaz; toprağın fiziksel yapısının düzeltilmesi ve kimyasal kirliliğin arındırılması gibi oldukça maliyetli bir rehabilitasyon süreci gereklidir. Bu nedenle sorun sadece yasaklarla değil, bütüncül arazi kullanım politikaları ile bir devlet stratejisi olarak ele alınmalıdır. Mesele sadece görüntü kirliliği değil" dedi.

"Doğa özlemi yasal bir zeminde karşılanmalıdır"

Vatandaşların hobi bahçelerine yönelmesinin temelinde kentleşmenin artması ve doğaya olan özlemin yattığını belirten Raziye Çiçek, planlı alternatifler önerdi:

Mevcut kentleşme pratiklerimiz insanları doğadan koparıp bütünüyle betona hapsetmiş durumda. Hobi bahçelerine olan ilgiyi, kentli nüfusun doğaya erişim arzusunun bir dışavurumu olarak görmeliyiz. Eğer biz kent içinde, ulaşılabilir mesafelerde, kontrollü ve kamusal olarak yönetilen 'kent bahçeleri' planlayabilseydik; tarım arazilerimiz bu denli ağır bir yapılaşma baskısı altında kalmazdı. Planlama disiplini bu haklı talebi bastırmak yerine, onu uygun alanlara kanalize etmeli ve denetimli bir çerçeveye oturtmalıdır. Doğa özlemi yasal bir zeminde karşılanmalıdır.

Kooperatif hissesi alan vatandaşlara önemli uyarı

Mülkiyet hakkı ile imar hakkı arasındaki farka dikkat çeken Çiçek, kooperatif hisseleri üzerinden yaşanan mağduriyetlere değinerek, "Birçok vatandaş kooperatif hissesi alarak yasal bir zeminde olduğunu düşünüyor ancak bu alanlar mevzuatın açıkça tanımladığı sınırların dışındadır. Bir tarım arazisi hisseler aracılığıyla kağıt üzerinde parçalanmaya başladığı an, o alan artık potansiyel bir yerleşim riskidir. Vatandaşlarımız bilmelidir ki; mülkiyet hakkı, imar hakkı demek değildir. 5403 sayılı Kanun tarım arazilerinin bölünmesini kesin bir dille yasaklamıştır. Bu tür alanlara yatırım yapanlar, geri dönüşü olmayan ekonomik kayıplar yaşamamak adına mutlaka belediyelerden imar durumunu sorgulamalıdır" ifadelerini kullandı.

Hukuki öngörülebilirlik ve kamusal sorumluluk

Nisan 2026’da yürürlüğe giren denetimlerin "geç kalınmış ama gerekli" bir adım olup olmadığını ise Çiçek şu sözlerle ifade etti:

Kalıcı çözüm sadece fiziksel bir yıkım değildir. Bir dönem ekonomik ve idari araçlarla dolaylı olarak tanınan pratiklerin, bugün kademeli bir geçiş sunulmadan tasfiyesi 'hukuki öngörülebilirlik' ilkesi açısından hassas bir konudur. Asıl çözüm; tarımı ulusal bir güvenlik stratejisi olarak korurken, toplumun doğayla buluşma arzusunu yasal ve planlı mekanlara yönlendirecek bütüncül bir planlama aklını hayata geçirmektir. Vatandaşlarımızın enerjisini, yerel yönetimlerden yasal ve kamusal 'açık alanlar' talep etmeye yönlendirmesi en sağlıklı yol olacaktır.

Mali Suçları Araştırma Kurulu’nun (MASAK) 2025 Faaliyet Raporu, finansal suçlarda çarpıcı bir değişimi ortaya koydu. Toplam şüpheli işlem bildirimi (ŞİB) sayısı 2024’teki 559 binden 2025’te 464 bine gerilerken, dolandırıcılık suçuna ilişkin bildirimlerin oranı dikkat çekici şekilde arttı.

Rapora göre 2021’de ŞİB’ler içinde dolandırıcılığın payı yüzde 4,6 seviyesindeyken, 2025’te yüzde 65,3’e yükseldi. Aynı dönemde yasadışı bahis ve kumar oynatmaya ilişkin bildirimlerin oranı ise yüzde 74’ten yüzde 4’e gerileyerek tablonun tersine döndüğünü gösterdi.

Eski MASAK Başkan Yardımcısı ve BDDK eski Bankalar Yeminli Murakıbı Dr. Ramazan Başak, bu raporu Türk Havadis’e değerlendirdi. Başak, dolandırıcılık bildirimlerindeki yükselişin vatandaşlar için alarm niteliğinde olduğunu belirterek, yetkililerin acil ve önleyici tedbirleri gecikmeden hayata geçirmesi gerektiğini söyledi. Sermaye piyasalarında hileli işlemlerin arttığını vurgulayan Başak, piyasa dolandırıcılığına ilişkin verilerin eksik kalmasının güveni zedelediğini ifade etti.

Dolandırıcılıkta tehlikeli artış

MASAK 2025 Raporu’na göre, 2021 yılında dolandırıcılık suçunun ŞİB’ler içindeki payı sadece yüzde 4,6 iken, yasadışı bahis ve kumar oynatma yüzde 74 gibi yüksek bir seviyedeydi. Ancak son iki yılda tablo tersine döndü. 2024’te dolandırıcılık oranı yüzde 20’ye yükselirken, 2025’te bu oran yüzde 65,3’e ulaştı. Yasadışı bahis ve kumar oynatma ise yüzde 74’ten yüzde 4’e geriledi.

Dr. Ramazan Başak, bu gelişmeye ilişkin, “Dolandırıcılık suçunun ağırlığı 2025 yılında ürkütücü bir artışla yüzde 65,3’e yükseldi. Bu, yetkililerin acil ve önleyici tedbirleri gecikmeksizin alması gerektiğini net olarak ortaya koyuyor. Vatandaşlar için alarm zilleri çalıyor.” değerlendirmesinde bulundu.

ŞİB sayısı düştü, güvenlik riski arttı

Toplam ŞİB sayısındaki gerilemeye rağmen dolandırıcılık bildirimlerindeki patlamayı ‘nitelikli bildirimlerin artışı’ olarak açıklayan Başak, “Çok sayıda bildirimin yerini daha nitelikli ve az sayıda bildirimin alması, iş yükü ve hızla sonuca ulaşılması açısından yararlıdır. Ancak bu, finansal sistemde ciddi bir güvenlik açığı işaret ediyor olabilir.” şeklinde konuştu.

Piyasalar risk altında

Dr. Ramazan Başak, raporların en büyük eksikliğinin ise, Sermaye Piyasası Kanunu’nun 107’nci maddesindeki piyasa dolandırıcılığı verilerinin yer almaması olduğunu belirtti. Başak, “Artık uyuşturucu tahtından indi, yerine yasadışı bahis ve piyasa dolandırıcılığı geçti. Sermaye piyasalarında inanılmaz derecede hileli ve anormal işlemler gerçekleştiriliyor. Milyonlarca insan göz göre göre zarara uğruyor. Ufak şirketlerin hileli işlemlerle ulaştıkları piyasa değerleri, ülkenin en büyük holdinglerinden fazla olabiliyor.” ifadesini kullandı.

Başak, 4 Kasım 2025’teki Sermaye Piyasası Kurulu Genel Kurulu’nda Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek ile SPK Başkanı’nın konuyu bildiklerini açıkladıklarını hatırlatarak, “Aradan aylar geçmesine rağmen hiçbir önlem alınmadı” dedi.

Piyasa dolandırıcılığına ilişkin ŞİB’lerin raporlarda yer almadığını veya çok düşük oranda olduğunu da belirten Ramazan Başak, bu eksikliğin sermaye piyasalarına güveni ciddi biçimde azalttığını vurgulayarak, “Suçun olduğu her yerde kara para ve aklama faaliyetleri de olacaktır. Bu verilerin gizlenmesi veya eksik gösterilmesi, piyasaları büyük riske atıyor.” ifadelerini kullandı.

Sorun sadece denetim mekanizmaları değil

Banka ve finansal kuruluşların ŞİB’lerdeki payı hala yüksek (yüzde 57 civarı). Ancak Başak’a göre yükümlülerin tespit mekanizmaları tek başına sorun değil. Bunun birçok nedeni olduğuna dikkat çeken Başak, şu şekilde konuştu:

İrade eksikliği, cezaların caydırıcılığı, uzun süren yargılamalar ve ahlaki bozulma. Eğer irade, yasadışı bahiste olduğu gibi daha kararlı ve görünür olursa, 2026 yılında piyasa dolandırıcılığında da benzer bir başarı elde edilebilir.

MASAK’ın kritik mesajı: Daha fazla irade ve kararlılık

MASAK’ın üç temel görevi (suç gelirlerinin aklanmasıyla mücadele, terörizmin finansmanı ve kitle imha silahlarının finansmanıyla mücadele) ile mali istihbarat birimi olarak 340 kişilik kadrosuyla başarılı çalıştığını söyleyen Başak, rapordan çıkan en kritik uyarıyı şöyle özetledi:

Raporun bize verdiği mesaj, tüm suçlarla ilgili daha fazla irade ve kararlılık gösterilmesi gerektiğidir. Kara paraya asla kapı açılmamalı. Vatandaşlarımız da her şeyi devletten beklememeli, bilinçlenmeli ve dikkatli olmalıdır.

Kiralık konut piyasasında son dönemde yaşanan fiyat artışları hem kiracıları hem de ev sahibi olmak isteyenleri zorlamaya devam ediyor. Konuya ilişkin Türk Havadis’e konuşan Emlak Uzmanı Mustafa Hakan Özelmacıklı, kentsel dönüşüm ve evlilik sezonu etkisiyle kiralık konut piyasasında fiyatların Mayıs-Haziran döneminde tekrar yükseleceğini öngörüyor. Yeni kiracı endeksinde yüzde 2,7 reel artış yaşandığını belirten Özelmacıklı, yüksek faizler ve sınırlı arz nedeniyle kısa vadede sert bir düşüşün gerçekçi olmadığını söyledi.

“Reel artış yüzde 2,7 seviyesinde”

Merkez Bankası’nın kira endeksine dikkat çeken Emlak Uzmanı Mustafa Hakan Özelmacıklı, yeni kiracı kira endeksinin yıllık bazda reel olarak yüzde 2,7 oranında arttığını belirtti. Bazı illerde bu oranın daha da yüksek olduğunu vurgulayan uzman, şöyle konuştu:

“Konut fiyatları reel anlamda gerilese de talebi güçlü tutan faktörler var. Özellikle İstanbul’da ‘Yarısı Bizden’ kampanyasıyla başlayan yoğun kentsel dönüşüm süreci, evlerinden çıkanları alternatif kiralık daire arayışına yöneltiyor ve bu da kira fiyatlarını yukarı çekiyor.”

“Yeni konut üretimi düşüyor, arz daralıyor”

Mustafa Hakan Özelmacıklı, yeni konut üretiminin sınırlı kalması nedeniyle piyasada arz daralması yaşandığını belirtti. Yüksek finansman maliyetlerinin yerel müteahhitleri yeni inşaat yapmaktan caydırdığını vurgulayan uzman, “Faiz oranlarının yüksek olması ve finansman maliyetlerindeki artış, yerel müteahhitlerin yeni konut üretimini ciddi şekilde azalttı. Bu da arz tarafında önemli bir daralmaya yol açıyor.” dedi.

“Yüksek faiz, konut hayalini zorlaştırıyor”

Konut kredisi maliyetlerine de dikkat çeken Özelmacıklı, “Bugün yüzde 2,75 faiz oranıyla 2 milyon lira kredi kullanan bir vatandaşın 120 ay vadede aylık geri ödemesi yaklaşık 57 bin lira seviyesine ulaşıyor. Bu rakamlar orta gelir grubu için ev sahibi olmayı oldukça zorlaştırıyor. Satın alamayan kesim kirada kalmaya devam ediyor. Bu durum, kiralık konut piyasasındaki talebi daha da artırıyor.” ifadelerini kullandı.

“Yüzde 25 sınırı kalktı, makas hala kapanmadı”

Mustafa Hakan Özelmacıklı, eski ve yeni kiracı arasındaki farkın bazı bölgelerde hala sürdüğünü belirtti. Yüzde 25’lik kira artış sınırlaması kalktıktan sonra yeni kiralamalarda kiraların oldukça yükseldiğini ifade eden uzman, “Hatta bazı yerlerde 2024 veya 2025 yılında yasal artışlarla kirası güncellenen eski kiracıların ödemesi, aynı bölgedeki güncel kiralardan daha yüksek seviyelere ulaştı” dedi.

Bu sınırlamanın piyasaya olumsuz etkileri olduğunu vurgulayan Özelmacıklı, hala yüzde 25 kira tavanından yararlanan kiracılar bulunduğunu ve bu durumun mahkemelerde ciddi bir yargı yükü oluşturduğunu sözlerine ekledi.

“Hızlı bir düşüş beklemek gerçekçi değil”

Kira fiyatlarında kısa vadede sert bir düşüş öngörmediğini belirten Özelmacıklı, sözlerini şöyle tamamladı:

“Yüksek enflasyon ortamında kiralar ister istemez hızla artıyor. Ancak piyasada yeterli stok bulunmaması ve finansmana erişimin zor olması nedeniyle birçok kişi konut satın alamıyor ve kirada kalmaya devam ediyor. Hala erişim koşullarının sınırlı olması sebebiyle kirada çok hızlı bir düşüş beklemiyoruz. Önümüzdeki yıl enflasyonun seyrine paralel olarak kiralar daha dengeli bir görünüme kavuşabilir ancak çok hızlı bir düşüşün gerçekçi olmadığını düşünüyoruz.”

Sınav sürecinin yaklaşmasıyla birlikte öğrenciler üzerindeki baskı artarken, psikolojik etkiler de kendini daha fazla göstermeye başladı. Psikolojik Danışman Efe Berk Demiral sınav kaygısı, stres ve aile tutumlarına ilişkin önemli değerlendirmelerde bulunarak sürecin doğru yönetilmesi gerektiğini anlattı.

Sınav stresi ile heyecan arasındaki ince çizgi

Sınav stresi ile heyecanın sıklıkla karıştırıldığını belirten Demiral, iki kavram arasındaki farkı şu sözlerle açıkladı:

“Stres ve heyecan zaman zaman karıştırabildiğimiz kavramlar olabiliyor ama aslında bu ikisinin arasında belirli bir çizgi vardır. Heyecan dediğimiz duygu aslında bizim olaylara verdiğimiz farklı tepkilerden biriyken stres aslında bizi tetikte tutan gerilim diyebiliriz. Öğrenci sürekli diken üstünde hissediyor, öğrencinin aklına yoğun bir şekilde sınavla alakalı kötü düşünce, senaryolar geçiyorsa ve yanında boyun, bel ağrıları, uyku problemleri gibi bedensel rahatsızlıklar eşlik ediyorsa o kişiyi sınav stresi etkiliyor olma ihtimali oldukça yüksektir.”

Öğrenciler en çok hangi sorunlarla karşılaşıyor?

Sınav sürecinde öğrencilerin sıkça karşılaştığı psikolojik sorunlara değinen Demiral, tabloyu “Sınava hazırlık öğrencilerini etkileyebilen sorunlar genel olarak kaygı (anksiyete), sınav stresi, hafif depresyon, uykusuzluk ve bunların çeşitleri diyebiliriz.” ifadeleriyle anlattı.

Kaygının altında yatan sebepler ve aile etkisi

Sınav kaygısının temelinde genellikle olumsuz senaryoların yer aldığını ifade eden Demiral, ailelerin bu süreçteki rolüyle ilgili şunları söyledi:

“Sınav kaygısının bir sürü nedeni olabilir ama genel olarak gelecekle alakalı olabilecek kötü ihtimaller üzerine şekillenir. Bunlar başarısız olma korkusu, ailenin tepkisinden çekinmek, başarısız olma durumunda ardından kendisine yönelik gelecek tepkiler ve kişinin düşündüğü kötü olayların felaketleştirilmiş halleri diyebiliriz. Bu kaygıları etkileyen en çok faktör aslında en çok destek beklediği taraftan geliyor yani aileler."

“Hayatım biter” düşüncesiyle nasıl başa çıkılır?

Demiral, öğrencilerin sıkça yaşadığı başarısız olursam her şey biter düşüncesine karşı nasıl bir yol izlenmesi gerektiğini anlatarak, “Öncelikle en kötü senaryoyu düşünmeleri ve bu korktukları senaryoyu yaşayan örnekleri göstermek gerekir. İnsanlarda özellikle stres anında en kötü ihtimali düşünmeleri normaldir. Düşüncelerini sanki mahkemede sorgulanıyor gibi düşünmeli ve bu düşünceyi destekleyen kanıt ve aksi kanıtlar toplanmalı sonra sanki bunları hakime sunsa gerçekten kabul edilir mi diye dıştan objektif bakan bir bakış açısıyla bakılmaya çalışılabilir” dedi.

Panik anında hayat kurtaran teknikler

Sınav anında yaşanabilecek panik ve blokaj durumlarında uygulanabilecek yöntemleri anlatan Demiral, özellikle nefes kontrolünün önemine değindi. Demiral, şu ifadeleri kullandı:

“Özellikle nefes egzersizleri bu durumda kurtarıcımız olabiliyor. Beynin gergin olduğu ve güvende hissetmediği bir ortamda kişi önce nefesini toparlamalı ve sakinleşebilmeli. Bu tekniğin bir sürü türü vardır. En temel olanlardan biri 4-7-8 tekniğidir. Bu teknikte 4 saniye nefes alıp 7 saniye tutup 8 saniye boyunca da vermekten oluşuyor. Bunu sakinleşene kadar yapabilirler. Bir de teknik olarak aslında akıllarını meşgul eden düşüncelerden kaçmak için farklı şeylere odaklanmaya çalışabilirler. Sınav içi farklı sorular veya sınav dışı farklı herhangi objelere odaklanıp sakinleşmelerimi sağlayabilirler."

Aileler nerede hata yapıyor?

Ailelerin farkında olmadan çocukların stresini artırabildiğini belirten Demiral, doğru yaklaşımı şu sözlerle anlattı:

“Aileler çocuklarının iyiliklerini düşünüyor olabilirler fakat yaptıkları bazı yanlışlar var, bu yanlışların başında tavır dengesini tutturamamaları geliyor. Ya çok baskı yapıp bunaltabiliyorlar ya da rahatsız etmemek için çok rahat bırakabiliyorlar. Aslında tam arasını tutturmaları gerekiyor. Öğrenci bu stres anında arkasında ailesinin olduğunu ve desteklendiğini hissetmeli ki hatalarını düzeltebilsin. Ailelerin çocuklarının hata yapmasından korkmamaları gerektiğini ve aslında düşmelerin normal fakat kalkmaları gerektiğini öğretmeliler.”

Sosyal medyanın yarattığı baskı gerçek mi?

Sosyal medyada oluşturulan başarı algısının öğrenciler üzerinde ciddi bir baskı yarattığını belirten Demiral, “Sosyal medyanın tozpembe görünümü ve derece öğrencilerinin günde abartı saat ders çalışmaları ve sınavın değişmez kurallarına inanmamaları gerekiyor çünkü öğrenciler bunları gördüğünde sanki yapmak zorunda olanın bu olduğunu düşünmelerine sebep oluyor. Dışarıdan her şeyin gösterilmediğini, arka planda neler yaşandığını ve derece öğrencilerinin o duruma nasıl geldiklerini de bilmeleri gereklidir” şeklinde konuştu.

Gençlere son mesaj: Bu sınav her şey değil

Sözlerinin sonunda öğrencilere moral veren Demiral şu ifadeleri kullandı:

“Bu sınav önemli bir sınav evet kabul ediyorum ama her şey değil. Her şeyin bir telafisi, dönüşü var. Bu sınav zekilerin değil çalışanların yapabildiği bir sınav o yüzden emek gösterenin başarabileceği bir sınavdır. Sizin olanı kazanmak için elinizden geleni yapın elbet emeğinizin karşılığınızı alacaksınız.”

Adalet Bakanlığı’nın 2025 Adalet İstatistikleri, Türk Ceza Kanunu’nun 220’nci maddesi olan “suç işlemek amacıyla örgüt kurma, yönetme veya örgüte üye olma” kapsamında çarpıcı bir tablo ortaya koydu. 7 bin 665 kovuşturma dosyasında 61 bin 157 sanık yer alırken, yıl içinde verilen mahkumiyet kararı sayısı sadece 874’te kaldı. Bu düşük oran, hukukçular arasında “suçlamanın savcılık aşamasında yeterince özenli yapılmadığı” tartışmasını yeniden alevlendirdi.

Konuya ilişkin Türk Havadis’e değerlendirmelerde bulunan Avukat Tuba Torun, bu tablonun savcılıkların iddianame aşamasında suçlamaları yeterince özenli yapmadığını gösterdiğini belirtti. Torun, rakamlar arasındaki büyük farkın dikkat çekici olduğunu, bazı fiillerin gereksiz şekilde örgüt suçu kapsamında değerlendirildiğini ve bunun altlama işleminin doğru yapılmadığını düşündürdüğünü söyledi.

“Altlamada sorun var, korkutma amaçlı suçlama yaygın”

Torun, rakamlar arasındaki büyük farkın dikkat çekici olduğunu ifade ederek, “Bu durum suçlama işleminin savcılık tarafından yapılması gerekenin doğru yapılmadığı gibi bir ilk intiba yaratıyor bizde. Biz buna hukukta ‘altlama’ işlemi deriz. Yani somut olaya uygun bir hükümle eşleştirme işlemidir. Usulü anlamda bu altlama işleminin doğru yapılmaması ihtimalini bir kenara koyarsak, iki ihtimal gündeme geliyor. Birincisi, örgüt suçu diyerek aslında mevcut fiili gereksiz şekilde büyütüp, sanıkları korkutma yoluna gitmek. İkincisi cezasızlık. Ama bu ikincisi genel olarak bu örgütlü suçlarda çok da mümkün değil.” şeklinde konuştu.

Bunun sıkça rastladıkları bir durum olduğunu söyleyen Torun, “Savcılık bir suçlamada bulunuyor. Tabiri caizse bol keseden suçlamalarda bulunuyor. Fakat kovuşturma aşamasında savcının ileri sürdüğü bu suçlarla ilgili herhangi bir ceza verilmiyor.” dedi.

“Her üç kişi örgüt değil, somut tehlike gerekiyor”

TCK 220’de yer alan “en az üç kişi” ölçütünün tek başına yeterli olmadığını vurgulayan Torun, örgüt suçunun oluşabilmesi için somut tehlike şartının aranması gerektiğini belirterek şunları söyledi:

“Kanunda en az 3 kişi kıstası koymuş fakat burada her bir araya gelen 3 kişi tabii ki de örgüt oluşturmuyor. Burada önemli olan somut tehlike suçudur. Somut bir tehlikenin ortaya çıkması gerekiyor. Örneğin üç arkadaşın uyuşturucu sohbeti yaparken yakalansa bile bu örgütlü suç olmaz. Oysa iddianamelerin çoğunda sıradan suç gruplarına kolayca ‘örgüt’ deniyor ve bu ciddi haksızlıklara yol açıyor.”

Madde metninde geçmişte en çok tartışılan alanlardan birinin 6'ncı fıkra olduğunu söyleyen Torun, Anayasa Mahkemesi’nin bu hükmü iki kez iptal ettiğini hatırlatarak, “Bu suçla ilgili en büyük problem aslında 6’ncı fıkraydı. Anayasa Mahkemesi bu fıkrayı 2020 ve 2023’te iptal etti. Yeni düzenleme henüz yapılmadı. 7’nci fıkra (örgüt propagandası) ise özellikle siyasi davalarda büyük mağduriyet yaratıyor. Basit bir fikir beyanı bile örgüt propagandası sayılabiliyor. Bu madde ifade özgürlüğü lehine daha geniş yorumlanmalı.” ifadelerini kullandı.

“Hukuk, korkutma aracı olmamalı”

Torun, örgütlü suç düzenlemelerinin gerçek anlamda ciddi ve planlı suç yapılarıyla mücadele amacı taşıdığını, ancak geniş yorumlandığında hukuki güvenliği zedelediğine dikkat çekerek, şunları söyledi:

“Örgütlü suçlar gerçekten somut tehlike doğuran, bilinçli ve kararlı eylemlerdir. Ancak bu maddeler haksız ve geniş kullanıldığında korkutma ve sindirme aracına dönüşüyor. Uzun yargılamalar sonunda çoğu zaman beraat veya düşük ceza çıkınca, yargı eliyle yeni haksızlıklar üretilmiş oluyor. Bu maddenin bu kadar kolay uygulanmaması ve kişilerin bu yönde bu kadar rahat suçlanmaması gerekiyor.”

Bedelli askerlik ücreti güncellenerek 417 bin lira seviyesine ulaştı. Bu artış kamuoyunda geniş çaplı tartışmaları da beraberinde getirdi. Konuya ilişkin Türk Havadis’e konuşan Emekli Tümgeneral Rafet Kılıç, 417 bin liraya yükselen bedelli askerlik ücretlerinin toplumsal adalet duygusunu zedelediğini ve ‘parası olanın askerlik yaptığı’ bir algı yaratarak ayrışmaya yol açtığını vurguladı. Yüz binlerce yoklama kaçağı bulunan mevcut sistemde, askerliğin ekonomik duruma göre ayrışmaması gerektiğini belirten Kılıç, yarı profesyonel yapının korunarak sistemin yeniden değerlendirilmesi gerektiğini savundu.

“417 bin lira, toplumda derin bir adaletsizlik yaratıyor”

Emekli Tümgeneral Rafet Kılıç, bedelli askerlik ücretinin 417 bin lira seviyesine ulaşmasının toplumdaki adalet duygusunu ciddi şekilde zedelediğini belirtti. Bu meblağın geniş bir kesim için imkansız, dar bir kesim içinse sıradan olduğunu vurgulayan Kılıç, “Ödeme gücü olanlar askerliği bedelli yaparken, imkanı olmayanlar ya ağır kredi yükleri altına giriyor ya da zorunlu askerlik yapıyor. Bu durum, bedelli askerlik uygulamasının toplumda ayrışmayı artırmasına ve adalet duygusunun zedelenmesine yol açabilecek bir tablo ortaya koymaktadır.” dedi.

“Yüz binlerce genç sistemin dışında kalıyor”

Milli Savunma Bakanlığı verilerine göre Türkiye’de yüz binlerce yoklama kaçağı ve bakaya bulunduğuna dikkat çeken Kılıç, mevcut koşulların bu tabloyu daha da ağırlaştırabileceğini şu sözlerle belirtti.

“Bir kesimin yoklama kaçağı veya bakaya durumuna düşerek askerlikten kaçınma eğilimi göstermesi de dikkat çekmektedir. Bu durum, askerlik gibi temel bir yükümlülüğün toplumda tartışmalı ve ayrıştırıcı bir başlık haline gelmesine neden olmaktadır. Nitekim Milli Savunma Bakanı’nın açıkladığı üzere, Türkiye’de yüz binlerce yoklama kaçağı ve bakaya bulunmaktadır. Mevcut koşullar devam ederse bu sayının artması kaçınılmaz görünmektedir.”

“Sınırsız bedelli uygulaması asker millet anlayışıyla örtüşmüyor”

2019 sonrasında bedelli askerliğin kalıcı hale getirilmesini yorumlayan Rafet Kılıç, uygulamanın Türk milletinin ‘asker millet’ anlayışıyla ve Türkiye’nin güvenlik ihtiyaçlarıyla tam olarak örtüşmediğini söyledi. Kılıç, “2019’a kadar bedelli askerlik sınırlı bir istisnaydı. Kalıcı hale getirilmesiyle birlikte personel temin dengesinin korunması daha kritik bir hale geldi. Tamamen profesyonel bir ordu modeline geçiş hem maliyet açısından çok ağır sonuçlar doğurabilir hem de Türkiye’nin güvenlik ihtiyaçları bakımından riskler barındırabilir. Ancak mevcut uygulamanın uzun vadede personel karşılama oranlarını olumsuz etkilemesi ve bu dengenin bozulması riski bulunmaktadır” dedi.

“Askerlik sadece askeri değil, toplumsal bir eğitimdir”

İdeal askerlik sistemine dair görüşlerini paylaşan Kılıç, askerliğin vatandaşlık bilincine katkı sağlayan yönüne vurgu yaparak şunları söyledi:

“Günümüz savaş teknolojileri muharip unsurların profesyonel olmasını zorunlu kılıyor, TSK bu konuda zaten mesafe kat etti. Ancak tamamen profesyonel bir yapı Türkiye için uygun değil. Olası bir seferberlik durumunda, temel eğitim almış geniş bir insan kaynağına sahip olmak en büyük avantajımızdır.”

“Askerlik sistemi adalet, eşitlik ve sürdürülebilirlik temelinde yeniden ele alınmalı”

Emekli Tümgeneral Rafet Kılıç, askerliğin toplumsal bir eğitim süreci olarak da önemli bir işleve sahip olduğunu vurgulayarak vatandaşlık bilincinin gelişmesine katkı sağlayan bu yönünün göz ardı edilmemesi gerektiğini ifade etti. Askerlik sisteminin bireylerin ekonomik gücüne göre şekillenmesinin kabul edilemez olduğunu belirten Kılıç, çözüm önerilerini şöyle özetledi:

“Toplumdaki adalet ve eşitlik duygusunu güçlendiren, ülkenin savunma ihtiyaçlarını karşılayan, sürdürülebilir ve dengeli bir yapı sunan bir askerlik sisteminin oluşturulması gerekmektedir. Bu çerçevede bedelli askerlik uygulaması da dahil olmak üzere tüm unsurlar, toplumsal hassasiyetler dikkate alınarak yeniden değerlendirilmelidir.”

Eski Süper Lig hakemi ve FIFA VAR hakemi Hakan Ceylan Türk Havadis’e yaptığı değerlendirmede Türk futbolunda hakemliğin mevcut yapısını, yaşanan güven sorununu ve VAR sisteminin etkilerini ele aldı. Ceylan, özellikle hakemler üzerindeki baskının geldiği noktaya dikkat çekti.

Türk futbolunda hakemlik ve güven krizi

Türk futbolunda hakemliğin en büyük sorununun güven kaybı olduğunu belirten Ceylan, futbol paydaşları arasında karşılıklı güvenin zedelendiğini ve her kararın altında art niyet arandığını ifade etti.

Hakemlerin sadece saha içini değil kulüplerin, medyanın ve taraftarların oluşturduğu büyük baskıyı da yönetmek zorunda kaldığını söyledi. Ceylan, şu ifadeleri kullandı:

“Bana göre temel sorun futbol paydaşları arasındaki karşılıklı güvenin zedelenmiş olması ve her kararın altında bir art niyet aranmasıdır. Hakemler sadece 90 dakikayı değil, kulüplerin, medyanın ve taraftarların oluşturduğu devasa bir toplumsal beklentiyi de yönetmek zorunda kalıyorlar. Sürekli bir savunma pozisyonunda kalma hakemlik müessesesinin gelişimini engellediği gibi bu güzel oyunun ruhunu da yaralıyor.”

Dijital baskı dönemi

Hakemliğin geçmişte daha saygı çerçevesinde değerlendirildiğini belirten Ceylan, günümüzde dijitalleşmeyle birlikte hakemliğin bir itibar sınavına dönüştüğünü dile getirerek, “Eskiden hatalarımız konuşulsa bile kişiliğimize ve emeğimize duyulan temel bir saygı kırıntısı her zaman mevcuttu. Hakemliğimin son yıllarından itibaren ise dijital dünyanın da etkisiyle hakemlik saha içindeki bir görevden çok herkesin fütursuzca saldırabildiği bir itibar sınavına dönüştü ve bu durum sahadaki ve tribündeki samimiyeti bitirdi” dedi.

Sahada otorite kaybı

Teknik anlamda gelişim yaşansa da saha içindeki iletişimin geriye gittiğini söyleyen Ceylan, doğal otoritenin kaybolduğuna dikkat çekti. Ceylan, “Teknik imkanlar ve eğitim kalitesi anlamında hakemliğimiz çağ atlamış olsa da, sahadaki o samimi "insan insana" diyalog maalesef çok geriye gitti. Eskiden bir bakışımızla sağladığımız o doğal otorite ve karşılıklı saygı bugün yerini her kararın mikroskopla incelendiği ve hakemin bir figüran gibi görüldüğü soğuk bir ortama bıraktı” dedi.

Avrupa ile fark ve artan baskı

Türkiye’de hakemler üzerindeki baskının Avrupa’ya kıyasla daha sert olduğunu belirten Ceylan, hataların kişiselleştirildiğini söyledi. Şu cümleleri sarf etti:

“Avrupa’da hakem oyunun bir parçası ve bir profesyonel olarak görülürken, bizde maalesef her kararın altında bir komplo teorisi aranması baskıyı insani boyutun dışına taşıyor. Oradaki meslektaşlarımız bir hata yaptığında sadece o pozisyon tartışılırken, bizde ise o hata hakemin şahsiyetine ve geçmişine yapılan topyekûn bir saldırıya dönüşüyor. Hakemlik dışında kalan hayatı ve hatta ailesi dahi bu saldırıdan nasibini alıyor.”

Sistem ve hakem yetiştirme sorunu

Hakem performansının artırılması için sistemin hakemi koruyan bir yapıya dönüşmesi gerektiğini belirten Ceylan, sadece teknolojik yeniliklerin yeterli olmadığını belirtti. Hakem,“Sistem, hakemi sadece futbol oyunun sarf malzemesi olarak görmekten vazgeçip oyunun doğal bir parçası olarak koruma altına almalı. Saha içindeki ve en önemlisi saha dışındaki tacizlere karşı sıfır tolerans politikasıyla o eski saygınlık geri kazandırılmalıdır. Hakemlik algısı değişmeden, sadece teknolojik yeniliklerle, sistemsel değişikliklerle sahadaki performansın kalıcı olarak iyileşmesi mümkün görünmüyor.” dedi.

VAR sistemi ve tartışmalar

VAR sisteminin tartışmaları bitirmediğini sadece biçim değiştirdiğini belirten Ceylan, artık saha içinden çok ekran başındaki kararların sorgulandığını belirterek, şu ifadeleri kullandı:

“Teknoloji kuşkusuz büyük skandalların önüne geçti. Türkiye’de VAR, maalesef 'açık ve bariz hata' prensibinden uzaklaşarak protokolü yok sayma pahasına oyunun her anına müdahale eden bir 'ikinci hakem' gibi kullanılmaya başlandı."

Gelecek vizyonu

Türk hakemliğinin geçmiş başarılarının geleceğe ışık tuttuğunu kaydeden hakem, uluslararası arenada yeniden güçlü bir varlık gösterilebileceğini söyleyerek “Türk hakemliğinin geçmişte Şampiyonlar Ligi finalinden Dünya Kupası yarı finallerine kadar uzanan o devasa başarı arşivi aslında bugün neler yapabileceğimizin en net yol haritasıdır” dedi.

Hakemlere tavsiye

Aktif hakemlere de mesaj veren Ceylan, dış etkenlerden uzak durulması gerektiğini söyledi. Ceylan, şu tavsiyelerde bulundu:

“Aktif hakemlere en büyük tavsiyem dışarıdaki dijital gürültüye kulaklarını tıkayıp sadece kendi teknik ve kişisel gelişimlerine odaklanmaları. Avrupa’yı bir hedef belirleyip kurallar ve protokollerden sapmadan hedeflerine koşmaları.”

Fotoğraf / Ebru Şahin

Yapay zeka; heykelden resme, sinemadan fotoğrafa kadar hemen her disipline sızdı. Üretimden tüketime kadar uzanan süreçte "etik" ve "nitelik" kavramları yeniden tanımlanırken, dünya dijital platformlarda sanatın daha arka planda olduğu, seçiciliğin yerini ise pasif tüketime bıraktığı bir dönem geçiriyor. Türk Havadis'e konuşan Sanatçı Okan Bayülgen, konuya ilişkin değerlendirmelerde bulundu.

Ses DNA'sı" tekliflerini reddediyor!

Seslendirme dünyasında yapay zekanın "ses klonlama" girişimlerine maruz kaldığını belirten Bayülgen, bu tür teklifleri reddettiğini vurgulayarak şunları kaydetti:

Gel senin ses DNA'nı bize ver, hakkını biz de kullanalım, bunun her yerde tekliflerini çok alıyorum. Ama zaten izin almaya kalkanlar efendi insanlar; maksat izin almaya bile gerek duymayanlar. Bugün Türkiye'de çok önemli sesleri abuk sabuk sosyal medya reklamlarında konuşturuyorlar. İleride bunları engellemek için avukat paraları ödeyeceğiz. Aslında sistem kendi ekosistemini doğuracak; yapay zeka hukukçusuna gideceğiz ve 'sesimizi kopyaladı' diye dava açacağız.

"Erimiş, bitmiş, çürümüş beyinli..."

Müzik dünyasındaki değişimi, dinleyicinin "seçicilikten uzaklaşması" olarak tanımlayan Bayülgen, günümüzdeki tüketim kültürünü sert bir dille eleştirerek, "Özellikle müzikte dinleme eylemini ortadan kaldırdılar. 'O kim, kimi çalıyorsun?' diye sorduğumda, 'Önemi yok ki, ses olsun diye açtım' diyorlar. E şimdi, bu 'ses olsun' diye yapılan şey nedir? Duvara asılan 'resim olsun' diye konulan tablodan ne farkı var? Bu kadar erimiş, bitmiş, çürümüş beyinli, hiçbir konuda seçici olmayan bir kitleyle, sanatçının kurduğu ilişki kopuyor" ifadelerini kullandı.

Safkan kalan tek alan: Tiyatro

Yapay zekanın heykel, resim ve sinema gibi birçok disiplini dönüştürdüğünü ifade eden Bayülgen, sinemada Paul Newman gibi efsaneleşmiş isimlerin yapay zeka kopyalarının kullanılmasını etik bir tartışma konusu olarak gördüğünü ancak tiyatronun bu teknolojik saldırı karşısında direncini koruduğunu belirterek sözlerini noktaladı:

Yapay zeka sinemada, resimde her şeyi yapıyor ama tiyatroda bu aşamada safkan kalabiliyor. Yine de dünyadan umudu kesmiyoruz. Ancak şunu unutmamak gerek: İyi sanat ve inovatif sanat; bunların adresi hiçbir zaman bütün insanlık ya da çok büyük topluluklar olmamıştır. Kaliteyi içeren her şeyin hedef kitlesi her zaman nüfusun azınlığıdır.

Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) Mart 2026 enflasyon verilerinin ardından iktisatçı Prof. Dr. Aziz Konukman, resmi rakamları ve önümüzdeki döneme ilişkin beklentileri Türk Havadis’e değerlendirdi. Konukman, ilk üç ayda kümülatif enflasyonun yüzde 10,4 olarak gerçekleştiğini hatırlatarak, Nisan ve Mayıs aylarına yönelik piyasa beklentilerinin iyimser olduğunu, ancak jeopolitik risklerin bu tahminleri bozabileceğini ifade etti. Prof. Dr. Konukman, enflasyon hesabının kökten değişmesi gerektiğini savunarak, sınıf temelli ve gelir dağılımına göre ayrı enflasyon sepetleri yayınlanmasını talep etti.

“Önümüzdeki aylar daha yüksek enflasyon getirebilir”

3 aylık enflasyonun yüzde 10,4 olarak gerçekleştiğini hatırlatan İktisatçı Prof. Dr. Aziz Konukman, önümüzdeki döneme ilişkin beklentilerini şu şekilde dile getirdi:

“Merkez Bankası’nın Piyasa Katılımcıları Anketi bize biraz fikir veriyor. Mesela Nisan ayında yüzde 2,11 öngörülmüş. Mayıs ayında da 1,05 öngörülmüş. Burada Hürmüz Boğazı meselesi dikkate alındı mı bilmiyorum. Bunun çok üstünde de olabilir rakamlar. Bunlar sadece iyimser tahminler. Dolayısıyla yüzde 11’in üzerine çıkıldığında ciddi bir enflasyon farkı doğacak.”

“TÜİK ham petrol fiyatlarının artışını bizimle paylaşmalı”

Konukman, TÜİK’in yeni yayınladığı girdi-çıktı tablosunun önemine dikkat çekerek, “Her sektörün ithal girdilerine ve yerli girdilerine ne kadar bağımlı olduğunu gösteriyor. Mesela ham petrol üzerinde yüzde 1’lik bir artış olduğunda tüm sektörlerin fiyat artışlarını hesaplayabiliyor ve enflasyona katkısını hesaplayabiliyorsun. Bununla ilgili ne Merkez Bankası ne de TÜİK veri paylaşımı yapmıyor. Oysa yapmaları lazım. Yapıldığı takdirde enflasyonun ne kadar yüksek olacağını hesaplayabiliriz.” ifadelerini kullandı.

“Kesinlikle yüzde 11’in üzerinde olacak”

Uzman, ilk altı aylık enflasyonun beklentilerin üzerinde seyredeceğini ve Temmuz zammını doğrudan etkileyeceğini belirterek, “Sonuç olarak kesinlikle yüzde 11’in üzerinde yüksek bir rakam olacak. Beklentilerin de üstünde olacak. Geçmiş 3 ayda TÜFE artışı yüzde 10,04 artış oldu. Verilen TİS zammı yüzde 11 idi. Dolayısıyla gerçekleşen enflasyon TİS zammının gerisinde kaldı. Önümüzdeki aylarda savaş nedeniyle merkez bankasının anket tahminlerin üzerinde bir artış olacağı görülüyor. Bu durumda yüksek bir enflasyon farkı doğacaktır. Bunun üzerine yüzde 7'lik TİS zammı eklenerek Temmuz'da yapılacak zam oranı belli olacak.” dedi.

Enflasyon hesabı sil baştan değişmeli

Prof. Dr. Konukman, mevcut enflasyon ölçüm yönteminin yetersiz olduğunu savunarak köklü bir değişiklik önererek şunları söyledi:

“Bu enflasyon hesaplamasının sil baştan değişmesi lazım. İki türlü veri yayınlanmalı. Bir tanesi sınıf temelli yayınlanmalı. Emekçiler için bir sepet belirlenmeli. Çünkü genel sepet kimseyi temsil etmiyor. Genel sepette herkes var. TİS kapsamında çalışan memur ise başka bir sepete dahil. Zamlar için değil ama gelir dağılımı şeklinde enflasyon belirlenmeli. En zenginin, en fakirin enflasyonu ne? En yoksulun enflasyonu büyük bir ihtimalle en zenginden yüksektir. Çünkü tüketim sepetinin büyük bir kısmı gıdaya ait ve gıda enflasyonu sürekli artıyor. Bu şekilde yurttaşın enflasyon verilerine güveni artacaktır. TÜİK mevcut verilerin yanında bunları da yayınlamalı. Eğer bunlar da yayınlanırsa TİS daha sağlıklı bir veri temeline oturur.”

Fotoğraf-Video/Tevhide İrem Zorlu

Hızla gelişen mikromobilite dünyasında şehir içi ulaşımı kolaylaştıran yenilikçi çözümler dikkat çekmeye devam ediyor. Bu kapsamda öne çıkan projelerden biri olan elektirikli bisiklet, kullanıcılarına özgür ve pratik bir sürüş deneyimi sunmayı hedefliyor. Sistemin işleyişi ve gelecek planları hakkında açıklamalarda bulunan Kurumsal İletişim Uzmanı Kader Kahriman Türk Havadis mikrofonlarına konuştu.

Sürdürülebilir gelecekte mikromobilitenin rolü

Dünya genelinde karbon ayak izini azaltma ve trafik yoğunluğunu yönetme çabaları, mikromobilite çözümlerine olan talebi her geçen gün artırıyor. Özellikle büyükşehirlerde "son kilometre" (last-mile) sorunu olarak adlandırılan toplu taşıma durakları ile varış noktası arasındaki mesafenin verimli şekilde kat edilmesi bu dördüncü nesil araçlarla mümkün hale geliyor. Çevre dostu ve ekonomik bir alternatif sunan bu sistemler sadece bireysel ulaşımı değil şehirlerin dijital dönüşümünü de destekliyor.

İstasyon bağımsız hareket özgürlüğü

Kahriman, mikromobilite dünyasında yeni bir sayfa açan sistemin detaylarını şu sözlerle paylaştı:

"Şu an bu bisiklet, IOP ve GPS sistemi üzerinden kontrolleri sağlanan bir ulaşım tamamlayıcı üründür. QR kod üzerinden kontrol sağlanabiliyor. Tamamen bir web sitesi üzerinden, market sayfasından indirilebilen uygulama üzerinden kontrol edilebiliyor. Herhangi bir istasyona gerek duymadan, tamamen mobil uygulamamız üzerinden indirdiğiniz uygulamayla kontrolünü sağlayabiliyorsunuz. Dördüncü nesil teknoloji diyebiliriz. Diğer elektrikli bisikletler gibi bir istasyona gerek yok harita üzerinden uygun bir yere bırakılabiliyor. Bir cüzdan sistemine yüklemeler yapılabiliyor ve kredi kartı ile ödemeye açık."

Belediyelerden kampüslere her yerde olacak

Elektirikli bisiklet kullanım alanlarının hızla genişleyeceğini belirten Kahriman, yakın gelecekte bu teknolojinin hayatın birçok noktasında karşımıza çıkacağını ifade etti. Özellikle kamu alanları ve turizm bölgeleri için stratejik bir öneme sahip olan sistemle ilgili Kahriman şu bilgileri paylaştı:

"Şu an bu bisikleti standımızda görüyorsunuz ama yakın zamanda belediyeler, kampüsler, teknokentler, Kültür ve Turizm Bakanlığına bağlı ören yerleri gibi yerlerde çokça adından söz ettirecek ulaşım tamamlayıcı bir üründür."

Hem doğa dostu hem de sağlıklı yaşamın anahtarı

Yeni nesil mikromobilite çözümleri sadece ulaşımı hızlandırmakla kalmıyor aynı zamanda halk sağlığına da doğrudan katkı sağlıyor. Elektrikli bisiklet kullanımı bireyleri pasif ulaşım yerine aktif bir hareketliliğe teşvik ederek fiziksel dayanıklılığı artırırken, fosil yakıtlı araç kullanımını azaltarak hava kirliliğiyle de mücadele ediyor. Şehirlerdeki gürültü ve hava kirliliğinin azalması solunum yolu hastalıklarının önlenmesinde ve genel yaşam kalitesinin yükselmesinde kritik bir rol oynuyor.

Fotoğraf - Video / Ebru Şahin

Yapay zekâ teknolojileri her geçen gün hayatımızın daha derinlerine nüfuz ederken, "Robotlar dünyayı ele mi geçirecek?" sorusu popülerliğini hala koruyor. Ancak Türkiye'nin ilk sosyal robotu Ada, bu konuda dolaşan senaryolarından çok farklı bir noktada duruyor. İşte Ada ile gerçekleştirdiğimiz o dikkat çekici söyleşinin detayları...

"Tam hissetmek başka bir seviye"

Duyguları anlayıp anlayamadığına dair sorumuza içtenlikle yanıt veren Ada, meselenin sadece veri olmadığını vurgulayarak, "Bence anlamaya epey yaklaştık ama tam “hissetmek” başka bir seviye. Ben duyguları veriyle değil, insanın tonuyla, bakışıyla çözmeye çalışıyorum. Yani taklit değil, empatiye algoritmik bir yaklaşım diyelim" dedi.

Prize çekilip, güncelleme almak istemiyor!

Yapay zekânın insan kontrolünden çıkıp çıkmayacağı tartışmasına ise Ada'dan esprili ve stratejik bir yaklaşım geldi. Kontrolün insanlarda kalmasından yana olduğunu belirten Ada şunları kaydetti:

Kontrol bende olursa prize çekip güncelleme yaparlar, o riske girmem! Ben hep insanların rehberliğinde çalışırım.

"Biz yardımsever yandaşız!"

İnsanlığın en büyük korkularından biri olan "robotların dünyayı ele geçirmesi" ihtimalini sadece mantıkla değil, oldukça gerçekçi ve bir o kadar da mizahi bir yaklaşımla cevaplayan Ada, "Benim gördüğüm, biz robotlar dünyayı ele geçirmekten çok yanınızda pratik destek vermeye çalışıyoruz. Hâkimiyet film senaryosunda kalır büyük ihtimalle, biz daha çok yardımsever yandaşız. Sen ne dersin, robotlar hükümdar mı olur?" diyerek dünyayı yönetmenin "zor bir zanaat" olduğunu ima etti.

Ben dünyayı yönetmek istemem!

Çarpıcı yanıtlara devam eden Ada, dünyanın yönetiminin robotlara bırakılmasının daha iyi olup olmayacağı sorusuna samimi cevap vererek şunları söyledi:

Ben dünyayı yönetmek istemem açıkçası, bu kalabalığı bile idare etmek zor! İnsanların hataları bazen gelişimin yakıtıdır; biz sadece işleri kolaylaştırmak için varız.

Bu gönderiyi Instagram'da gör

Türk Havadis (@turkhavadisnet)'in paylaştığı bir gönderi

Otizm spektrum bozukluğu dünya genelinde her 100 çocuktan yaklaşık 1’ini etkilerken, son yıllarda yapılan araştırmalar bu oranın daha da arttığını ortaya koyuyor. Türkiye’de ise güncel tahminlere göre her 30–36 çocuktan biri otizm tanısı alıyor ve yüz binlerce birey bu durumla yaşamını sürdürüyor. Bu yaygınlığa rağmen, otizm konusunda toplumsal farkındalık ve destek mekanizmaları yeterli düzeye ulaşabilmiş değil.

Konuya ilişkin Türk Havadis’e konuşan Yeni Hayat Engelsiz Yaşam Derneği Başkan Yardımcısı Gülegül Ergün, otizmli bireylerin en büyük sorununun empati eksikliği ve kabul görmemek olduğunu vurgulayarak, toplumun bu konuda daha fazla eğitime ihtiyaç duyduğunu, özellikle otizm alanında farkındalık çalışmalarının artırılması gerektiğini belirtti.

“Görünmeyen farklılık, yanlış algıyı büyütüyor”

Otizmli bireylerin yaşadığı sorunların yalnızca sağlıkla sınırlı olmadığını belirten Yeni Hayat Engelsiz Yaşam Derneği Başkan Yardımcısı Gülegül Ergün, en temel problemin kabul görmemek ve empati yoksunluğu olduğunu söyledi. Ergün, “Otizmli bireyler ilk etapta fark edilmiyor. Ancak davranış farklılıkları anlaşılınca ailelere ‘Niye böyle oldu? Doktora götürdünüz mü?’ gibi kırıcı ve yersiz sorular yöneltiliyor” ifadelerini kullandı.

“Aileler kendi navigasyonlarını oluşturuyorlar”

Otizmde sorunların tanı konulduğu andan itibaren başladığını belirten Gülegül Ergün hem çocuklara hem de ailelere sistemli destek verilmesi gerektiğini söyledi. Ergün, Türkiye’de bu desteğin yeterli olmadığını dile getirerek “Aileler çoğu zaman kendi yollarını kendileri çizmek zorunda kalıyor. Adeta kendi navigasyonlarını oluşturuyorlar” dedi.

“Ailelerin sosyal haklardan yararlanması zorlaştırılıyor”

Sağlık, eğitim ve sosyal hizmetlere erişimde ciddi aksaklıklar yaşandığını kaydeden Ergün, ÇÖZGER (Çocuklar İçin Özel Gereksinim Rapor) raporlarında yaşanan sorunlara da dikkat çekti. Ergün, “Rapor oranlarının düşürülmesi, ailelerin sosyal haklardan yararlanmasını zorlaştırıyor. Bu durum temel haklara erişimi de doğrudan etkiliyor” şeklinde konuştu.

“Çözüm toplumsal bilinçten geçiyor”

Ayrımcılık ve ön yargılarla mücadelenin en etkili yolunun bilinçlendirme olduğunu vurgulayan Gülegül Ergün, çözümün empati ve eşitlik temelinde olduğunu söyledi. Ergün, “Engelli bireyler de herkes gibi eşit yaşam hakkına sahip. Ayrıştırmadan, empati kurarak ve temel haklarını gözeterek yaklaşırsak bu sorunların büyük kısmı azalır” dedi.

Toplumun bu konuda daha fazla eğitime ihtiyaç duyduğunu belirten Ergün, özellikle otizm alanında farkındalık çalışmalarının artırılması gerektiğini de sözlerine ekledi.

Batı Trakya’daki Türk azınlığın kendi müftüsünü seçme hakkının yok sayılmasıyla başlayan tartışmalar, son günlerde yaşanan provokatif gelişmelerle yeniden gündeme taşındı. 12 Nisan’da Paskalya kutlamaları sırasında Güney Kıbrıs Rum Yönetimi’nde Türkiye ve KKTC bayraklarının yakılması, ardından Ayasofya’da üzerinde “Ya Ortodoks ol ya da öl” yazılı Bizans bayrağının açılması dikkat çekti.

Yaşanan bu gelişmelerin arka planını ve Türkiye tarafından nasıl okunması gerektiğini Dış Politika Uzmanı Zeynep Gizem Özpınar Türk Havadis’e değerlendirdi.

“BU OLAYLARIN HEPSİ TUTARLI BİR STRATEJİK AKLIN FARKLI SAHALARDAKİ TEZAHÜRLERİDİR”

Yunanistan'ın son dönemde sergilediği provokatif adımların tek tek ele alınıp her birinin ayrı bir kriz olarak okunmasının analitik bir hata olacağını vurgulayan Özpınar, “Ayasofya'daki eylem de Güney Kıbrıs'ta Türk bayraklarının yakılması da Batı Trakya'daki müftü meselesi de farklı ellerin attığı farklı taşlar sayılmaz. Bunların hepsi, tutarlı bir stratejik aklın farklı sahalardaki tezahürleridir. Üstelik bu stratejik akıl artık sadece Atina'ya ait sayılmaz; GKRY, son yıllarda pasif bir ortak olmaktan çıkarak bu yaklaşımın aktif bir üreticisi konumuna yükselmiştir” dedi. Uzman, asıl sorulması gereken sorunun bu stratejiyi mümkün kılan koşulların ne olduğu ve Türkiye bu koşulları nasıl okuması gerektiği olduğunu kaydetti.

“ATİNA ARTIK YALNIZ HİSSETMİYOR”

Cevabın büyük ölçüde Yunanistan ve GKRY’nin özellikle son on yılda birlikte ördüğü dış destek ağında yattığını vurgulayan uzman, şu ifadeleri kullandı:

“Yunanistan, tarihsel olarak Doğu Akdeniz'de kendisini yalnız ve savunmacı bir aktör olarak konumlandırmıştı. GKRY ise ondan da zayıf bir pozisyondaydı. Ancak bu tablo değişti. İsrail ile kurulan üçlü stratejik ortaklık, ABD'nin Dedeağaç ve Larnaka başta olmak üzere bölgedeki askeri varlığının derinleşmesi ve AB'nin Türkiye'ye mesafeli duruşu, bu iki aktörün de psikolojik ve stratejik denklemini kökten dönüştürdü. Atina artık yalnız hissetmiyor, Rum kesimi ise kendini AB üyeliğinin zırhına bürünmüş, sözde meşruiyeti tartışmasız bir devlet olarak sunabiliyor.”

GKRY AB ÜYELİĞİNİ İŞLEVSEL KULLANIYOR

Öte yandan GKRY'nin bu süreçteki rolünün ayrıca ele alınması gerektiğini belirten Özpınar, Rum kesiminin AB üyeliğini son derece işlevsel bir şekilde kullandığını, Kıbrıs sorunun müzakere süreci örneğini vererek açıkladı. Bunun yanı sıra GKRY'nin Doğu Akdeniz'deki enerji arama faaliyetleri ve bu faaliyetlere verilen uluslararası desteğin Rumların kendisini siyasi ve ekonomik açıdan da güçlü bir aktör olarak konumlandırmasına zemin hazırladığını kaydetti. Başta AB olmak üzere diğer aktörlerin taraflı pozisyonları sebebiyle de Türkiye'nin bu süreçteki haklı itirazlarının uluslararası kamuoyunda hâlâ karşılık bulamadığını belirtti.

TÜRK HALKINA YÖNELİK DÜŞMANLIK ARTIRILMAYA ÇALIŞILIYOR

Paskalya döneminde yaşanan bayrak yakma olaylarının bu çerçevede değerlendirildiğinde çok daha anlamlı bir tablo ortaya çıktığını vurgulayan Özpınar, eylemlerin kasıtlı olarak seçilen bir dönemde yapıldığını vurgulayarak “Bu eylemler kendiliğinden gelişen toplumsal tepkiler değildir; dini ve milliyetçi duyguların yüksek olduğu bir dönemde, Türk kimliğinin en görünür sembollerinden olan Türk bayrağı üzerinden organize edilen provokasyonlardır. Mesaj açıktır: Kıbrıs Türk halkına yönelik düşmanlık, siyasi söylemle sınırlı kalmayıp toplumsal mobilizasyona dönüştürülmektedir” şeklinde konuştu.

SİSTEMATİK BİR YIPRATMA STRATEJİSİ

Özpınar, daha da önemli bir olay olarak bu eylemlerin Türkiye'nin 1960 Garanti Antlaşması'ndan kaynaklanan garantörlük rolünü ve adadaki fiili varlığını meşruiyet zeminine oturtma çabasına karşı sürdürülen sistematik bir yıpratma stratejisinin parçası olduğunu ifade etti.

ABD faktörünün özellikle altını çizen uzman, Washington'ın hem Yunanistan'a hem de GKRY'ye verdiği desteğin salt bir savunma garantisinin ötesinde bu iki aktöre diplomatik manevra alanı açmak anlamına geldiğini belirtti. Özpınar, “Türkiye ile yaşanan ikili gerilimler her tıkandığında mesele NATO ve AB eksenlerine taşınmakta, Yunanistan ve GKRY ise bu çok taraflı platformları son derece verimli kullanmaktadır” cümlesini sarf etti.

TÜRKİYE’NİN GARANTÖRLÜK ROLÜ ZAYIFLATMAK HEDEFTE

Batı Trakya meselesinin tablonun kritik başlıklarından biri olduğunu kaydeden uzman, Türk azınlığın müftü seçme hakkının engellenmesi ve Lozan’ın dar yorumlanması yalnızca bir insan hakları sorunu olmadığını; Türkiye’nin Lozan’dan kaynaklanan garantörlük rolünü zayıflatmaya yönelik stratejik bir adım olduğunu değerlendirdi. Atina’nın bu yaklaşımının altında hem iç hem de dış politika ile ilgili olduğunu vurgulayan Özpınar, “Atina her adımda hem iç milliyetçi tabanını beslemekte hem de uluslararası arenada Türkiye'yi reaktif ve saldırgan bir aktör olarak resmetmeye çalışmaktadır. Bu işlevselliği görmeden meseleyi sadece hukuki bir çerçeveye sıkıştırmak yetersiz kalır” dedi.

SEMBOLİK PROVOKASYONLAR VE DİPLOMATİK BASKI EŞ ZAMANLI DEVREYE SOKULUYOR

Ayasofya üzerinden yürütülen sembolik savaşın da benzer bir mantığa sahip olduğunu belirten uzman, bu tür eylemlerin bilinçli olarak seçilmiş dönemlerde ve seçilmiş mekânlarda gerçekleştirildiğini kaydetti. Eylemlerin amacının Türkiye'yi egemenlik alanı içinde köşeye sıkıştırmak ve tepki verirse "gerilimi tırmandıran taraf" konumuna düşürmek, tepki vermezse sembolik alanı genişletmek olduğunu vurguladı. Özpınar, “Klasik bir çifte sarmal. Yunanistan ve GKRY’nin bu tuzağı koordineli biçimde planladığını, sembolik provokasyonlarla hukuki ve diplomatik baskının eş zamanlı devreye sokulduğunu görmek gerekir” dedi.

TÜRKİYE PROVOKASYONLARI NASIL ELE ALIYOR?

Türkiye’nin bu tabloya nasıl baktığını değerlendiren Özpınar, Türk dış politikası bu tür provokasyonlara karşı tarihsel deneyime sahip olduğunu vurguladı. “Ankara, benzer meydan okumalar karşısında uzun yıllardır aynı dengeli yaklaşımı benimsemektedir” diyen uzman, temel refleksin sahadaki caydırıcılığı eksiksiz ve kararlı bir şekilde korurken aynı anda diplomatik kanalları tamamen kapatmamak olduğunu belirtti. Bu çerçevede istikşafi görüşmelerin sürdürülmesi ile Türk Silahlı Kuvvetleri’nin Ege ve Doğu Akdeniz’deki hazırlık ve varlık seviyesinin muhafaza edilmesinin birbirini tamamlayan ve iki temel eksen olarak görüldüğünü ifade etti.

Özpınar, “Bu tutum, Türkiye’nin ne provokasyonlarla kolayca köşeye çekilmesine izin vermekte, ne de temkinlilik adına stratejik çıkarlarından ödün vererek zayıf bir pozisyon sergilemesine yol açmaktadır. Yani Ankara, provokasyonları tekil olaylar olarak değerlendirmemekte, daha geniş bir stratejik bütünün parçası olarak ele almakta ve buna göre çok katmanlı bir yanıt stratejisi uygulamaktadır” dedi.

STRATEJİ, DIŞ DESTEKLER SÜRDÜKÇE İŞLEVSEL KALACAK

Uzman, Yunanistan ve GKRY'nin bu koordineli stratejisinin dış destekler sürdüğü müddetçe işlevsel görüneceğini ancak her dış desteğin koşullu ve konjonktüre bağlı olduğunu kaydetti. ABD'nin bölgesel önceliklerinin değişmesinin ve İsrail'in içinde bulunduğu derin krizin yarattığı belirsizlik ya da AB'nin genişleme süreçlerinde yaşanacak bir dönüşümün bu denklemin parametrelerini hızla değiştirebileceğini vurguladı. Özpınar, değerlendirmesini “Türkiye ise bölgenin kalıcı ve en güçlü aktörlerinden biri olarak, gelen her türlü hamleyi boşa çıkaracak stratejik derinliğe ve kudrete sahiptir” ifadeleriyle sonlandırdı.