İsviçre Dışişleri Bakanlığı tarafından yapılan acil kodlu açıklamada, tarafları bir araya getirmesi beklenen masanın bugün kurulmayacağı ve dev zirvenin ilan edilen takvimden tamamen çıkarıldığı belirtildi.

JD Vance ziyaretini ertelenmişti, masa tamamen dağıldı

İptal kararı, Washington ve Tahran hattında nükleer program ve yaptırımların mikro detaylarına ilişkin teknik düzeyde hazırlıkların sürdüğü yönündeki iyimser açıklamaların hemen ardından geldi.

Aslında zirveye dair ilk çatlak ses, Beyaz Saray'ın teknik çalışmaların sürdüğünü belirtmesine rağmen ABD Başkan Yardımcısı JD Vance’in İsviçre seyahatini ertelediğini duyurmasıyla gelmişti. Bugün İsviçre’den yapılan resmi açıklama ise, Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf liderliğindeki İran heyetiyle yapılması beklenen o kritik yüz yüze temasın tamamen rafa kalktığını tescilledi.

Paris mutabakatı tehlikede mi?

Paris'teki Versay Sarayı'nda sağlanan 60 günlük ateşkes ve Hürmüz Boğazı'nın açılması gibi tarihi maddeleri içeren geçici mutabakatın ardından, İsviçre zirvesi sürecin en zorlu virajı olarak görülüyordu.

Toplantının aniden iptal edilmesi, tarafların nükleer stokların seyreltilmesi veya yaptırımların kaldırılma takvimi gibi çetrefilli maddelerde son dakika krizi yaşayıp yaşamadığı sorusunu gündeme getirdi. Bu kritik iptal, 60 günlük diplomatik barış takvimi üzerinde kara bulutlar dolaşmasına ve küresel piyasalarda yeni bir belirsizlik dalgasına yol açtı. İki ülkeden de iptalin mikro nedenlerine dair henüz resmi bir hamle gelmedi.

Hürmüz için takvim öne çekildi

Söz konusu tarihi imza töreninin normal şartlarda Cuma günü İsviçre’de yapılması planlanıyordu. Ancak diplomatik kulislerden sızan bilgilere göre, küresel piyasaları felç eden Hürmüz Boğazı’ndaki tıkanıklığı bir an önce çözmek ve enerji krizini bitirmek adına iki lider de yeşil ışık yakarak takvimi öne çekti.

60 günlük kritik geri sayım ve "Savaşın sonu"

Yürürlüğe giren 14 maddelik mutabakat, kalıcı barış için taraflara 60 günlük bir müzakere süresi tanıyor. Bu süre zarfında nükleer program, yaptırımların kalkış takvimi ve ABD askerlerinin bölgeden çekilmesi gibi çetrefilli konular masaya yatırılacak. Nihai anlaşmanın ise Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi (BMGK) kararıyla bağlayıcı hale getirilmesi hedefleniyor.

Anlaşmanın en net ve en hızlı devreye girecek maddesi ise askeri operasyonların durdurulması oldu. ABD ve İran, müttefikleriyle birlikte Lübnan cephesi de dahil olmak üzere tüm alanlarda askeri operasyonları derhal ve kalıcı olarak bitirdiğini ilan etti. Taraflar birbirlerinin toprak bütünlüğüne saygı duyacak.

Ekonomik ve lojistik devrim: Abluka kalkıyor, Hürmüz açılıyor

Anlaşma, bölgedeki ticari ve ekonomik dengeleri baştan aşağı değiştiriyor:

Deniz Ablukası Son Buluyor: ABD, imzanın hemen ardından İran’a yönelik uyguladığı deniz ablukasını esnetmeye başlayacak. Süreç en geç 30 gün içinde tamamen noktalanacak.

Hürmüz Boğazı’nda Ücretsiz Geçiş: İran, Basra Körfezi ile Umman Denizi arasında ticari gemilerin güvenli geçişini garanti etti. Gemiler, 60 gün boyunca hiçbir ücret ödemeden boğazı kullanabilecek. Mayın temizliği ve teknik hazırlıkların ardından ticari trafik 30 gün içinde eski seyrine dönecek.

300 Milyar Dolarlık Yeniden İnşa Fonu: Savaşın yaralarını sarmak adına ABD ve bölgesel ortakları, İran’ın ekonomik kalkınması ve yeniden inşası için en az 300 milyar dolarlık dev bir finansman paketini 60 gün içinde netleştirecek.

İran petrolüne özgürlük ve nükleer statüko

Kısa vadede İran ekonomisine can suyu olacak en radikal hamle ise petrol muafiyetleri oldu. Beyaz Saray, İran ham petrolü ve petrol ürünlerinin ihracatı, bankacılık, sigorta ve taşımacılık işlemleri için anında küresel muafiyetler yayımlayacak. Ayrıca İran'ın dünyada dondurulmuş halde tutulan tüm fon ve varlıkları serbest bırakılacak.

Buna karşılık İran, nükleer silah edinmeyeceğini ve geliştirmeyeceğini dünyaya yeniden taahhüt etti. Mevcut zenginleştirilmiş uranyum stokları ise Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) denetiminde yerinde seyreltilecek. 60 günlük süreç boyunca taraflar mevcut askeri ve nükleer statükolarını koruyacak; ABD yeni yaptırım uygulamayacak, bölgeye yeni asker yığmayacak.

İsviçre zirvesi iptal edilmedi: İkinci perde başlıyor

Paris'teki tarihi hamleye rağmen iki ülkenin üst düzey heyetleri Cuma günü İsviçre’de yine de masaya oturacak. Teknik detayların ve nükleer programın mikro ayrıntılarının ele alınacağı kritik zirvede ABD heyetine Başkan Yardımcısı JD Vance, İran heyetine ise Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf başkanlık edecek.

Yüzyılın diplomatik zaferi olarak yorumlanan bu mutabakatın kalıcı bir dünya barışına dönüşüp dönüşmeyeceğini, önümüzdeki 60 günlük çetin müzakere maratonu belirleyecek.

Çarpmanın etkisiyle saniyeler içinde devasa bir ateş topuna dönen milyarlarca dolarlık uçaktan sağ kurtulan olmadı.

"8 elit personelimizi kaybettik"

Kazaya ilişkin askeri tescil merkezinde düzenlenen resmi basın toplantısında kameraların karşısına geçen 412. Test Filosu Komutan Yardımcısı Albay James Hayes, tüm ülkeyi yasa boğan can kayıplarını şu sözlerle doğruladı:

Bugün maalesef 8 harika Amerikalıyı kaybettik. Dualarımız ve tüm kalbimiz bu korkunç kazada sevdiklerini kaybeden acılı ailelerle birlikte. Hayatını kaybeden 8 kişilik mürettebatımız; üniformalı askerler, sivil devlet memurları ve savunma sanayii sözleşmeli personelinden oluşan karma, elit bir test ekibiydi. Ailelere yasal bildirim tescil süreçleri henüz tamamlanmadığı için şu aşamada kimlik bilgilerini kamuoyuyla paylaşamıyoruz.

Çok gizli "Radar testi" için havalanmıştı

Albay James Hayes, B-52 bombardıman uçağının ABD Hava Kuvvetleri için stratejik öneme sahip üst düzey askeri kabiliyetleri içeren "Radar Modernizasyon Programı" kapsamındaki çok kritik ve gizli bir siber test görevi için pistten teker kestiğini kaydetti.

Kazanın çıkış nedenine ilişkin siber ve mekanik verilerin henüz netleşmediğini belirten komutan, enkaz üzerinde yürütülecek kara kutu tescili ve kaza kırım inceleme süreçlerinin tamamlanmasının 6 aya kadar sürebileceğini de sözlerine ekledi.

Enkaz alanında siber ve fiziki alarm verildi

Kaliforniya’daki Edwards Hava Üssü’nden kalktıktan dakikalar sonra çöl arazisine çakılan uçak için askeri itfaiye ve acil durum ekipleri anında bölgeye sevk edildi. Kazanın hemen ardından uçaktaki personelin hayatını kaybettiği yönünde güçlü emareler bulunsa da resmi askeri makamlar yasal protokoller gereği doğrulama yapmak için arama kurtarma faaliyetlerinin tamamlanmasını bekledi.

Pentagon, nükleer kapasiteli stratejik uçağın düşüş nedenini her boyutuyla incelemek adına çok yönlü bir askeri soruşturma komisyonu kurulduğunu ilan etti. Bölgedeki siber ve fiziki güvenlik önlemleri en üst seviyeye çıkarıldı.

G7 Zirvesi için Fransa'da bulunan ABD Başkanı Donald Trump, canlı yayında kameraların karşısına geçerek anlaşmanın detaylarını tüm dünyaya duyurdu ve sürekte ikinci aşamaya geçildiğini ilan etti.

"İran’a tek bir dolar bile vermiyoruz!"

Trump, geçmiş dönemlerdeki anlaşmaların aksine bu kez İran'a hiçbir mali imtiyaz tanınmadığının altını çizerek net konuştu:

Harika bir anlaşma yaptık. Ancak şunu herkes bilsin; İran’a yatırım yapmıyoruz ve herhangi bir para aktarmıyoruz. Bu anlaşmayla İran, asla nükleer silah sahibi olmamayı kesin olarak kabul etti. Eğer nükleer silah isterlerse cehennemi yaşarlar.

İran'da bir rejim değişikliği beklentisi içinde olmadığını, bunun yıllar alacağını belirten Trump, Obama dönemine de taş attı: "2015 yılındaki nükleer anlaşmayı iptal etmemiş olsaydık İran 5 yıl önce nükleer güç olurdu. Ben o kötü anlaşmayı 2018'de sonlandırarak doğru olanı yaptım."

Trump’tan Netanyahu’ya sert uyarı: "ABD olmadan İsrail olmazdı!"

Açıklamalarında İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’ya çok sert ve net bir uyarı mesajı gönderen Trump, şu ifadeleri kullandı:

ABD olmadan İsrail olmazdı. Bibi (Netanyahu) ile çok iyi bir ilişkimiz var; ancak artık Bibi'nin daha sorumlu davranması gerek. İsrail, Lübnan'a daha saygılı olmak zorunda.

Moskova-Kiev hattına çağrı: "Rusya bir anlaşma yapmalı"

Konuşmasında sadece Orta Doğu'ya değil, Avrupa'daki savaşa da değinen Trump, "Rusya artık bir anlaşma yapmalı. Putin ve Zelenskiy arasında birçok ihtilaf var. Her iki taraftan on binlerce insan hayatını kaybediyor. Ben bunun bu şekilde devam etmesini istemiyorum" diyerek Ukrayna savaşı için de masayı işaret etti.

Resmi tören Cuma günü yapılacak

İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Mecid Taht Revançi, dijital ortamda atılan ilk imzaların ardından, mutabakatın resmi ve fiziki imza töreninin önümüzdeki Cuma günü yapılacağını açıkladı. Törende İran adına Muhammed Bakır Kalibaf, ABD adına ise Başkan Yardımcısı JD Vance hazır bulunacak.

Barış masasına İsrail bombası: Ateşkesi yine deldiler!

Diplomatik kanatta bu tarihi adımlar atılırken, sahada ise silahlar susmuyor. İsrail ordusu, bölgede 17 Nisan'da yürürlüğe giren ve süresi uzatılan ateşkese ve dün ilan edilen ABD-İran mutabakatına meydan okurcasına Lübnan’ın güneyini bombalamaya devam ediyor.

İsrail topçu birlikleri gece yarısı Secid ve Mahmudiye beldelerini vururken, sabah saatlerinde de Cizzin ilçesine bağlı Reyhan beldesi çevresine yoğun topçu saldırıları düzenledi. Atılan tarihi imzaların sahadaki bu ateşi söndürüp söndüremeyeceği ise büyük bir merak konusu.

İşte Trump'ın canlı yayında yaptığı o stratejik açıklamaların detayları:

"Büyük mücadeleyi kazandık, iki hafta içinde konu kapanıyor"

Cumhuriyetçi Senatör Lindsey Graham için düzenlenen seçim odaklı özel bir telekonferansta seçmenlere seslenen Trump, İran’a yönelik uyguladıkları baskı ve müzakere stratejisinin tam tıkırında işlediğini savundu. Kendi yönetim ekibine olan güvenini tazeleyen ABD Başkanı, iddialı bir takvim vererek şu ifadeleri kullandı:

İran ile ilgili konularda şu an son derece güçlü bir noktadayız ve mevcut süreç tamamen bizim lehimize işliyor. Sahada çok güçlü bir ekibe sahibiz ve bu stratejik mücadeleyi şimdiden kazandığımızı düşünüyorum. Önümüzdeki iki hafta içinde tam zafer ilan ettiğimizde, bu durum net bir şekilde tescillenmiş olacak. Bu konu yakında tamamen kapanacaktır.

Amerikan seçmenine "Ucuz benzin" vaadi

Trump, Orta Doğu’daki jeopolitik risklerin küresel enerji piyasaları ve petrol fiyatları üzerindeki baskısına da değindi. Bölgede Washington'ın ağırlığıyla sağlanacak bir istikrarın doğrudan Amerikan vatandaşının cebine yansıyacağını belirten Trump, iç pazara yönelik makroekonomik bir müjde verdi:

Tedarik Zinciri Rahatlayacak: Bölgedeki gerilimin düşmesiyle küresel petrol arzı güvenli hale gelecek.

Pompa Fiyatları Düşecek: Tedarik zincirindeki bu rahatlama, ABD genelindeki benzin fiyatlarını hızla aşağı çekecek.

Konuşmasının bu bölümünde iç siyasete de dokunan Trump, bu ekonomik ve diplomatik başarıların devamı için seçmenlerden Senatör Lindsey Graham’a sandıkta güçlü bir destek vermelerini istedi.

Hafta sonu "Derhal durun" demişti, şimdi diplomasi masasında

Uluslararası ilişkiler analistleri, Trump’ın bu açıklamalarının arkasında hafta sonu yaşanan sıcak çatışmaların yattığını belirtiyor. İran ve İsrail arasında karşılıklı hava taarruzlarıyla bozulan ateşkes ortamının hemen ardından Trump, kendine ait Truth Social platformundan çok sert bir mesaj yayımlamıştı.

Hem İsrail hem de İran yönetimlerine doğrudan seslenerek askeri operasyonların "derhal" durdurulması ve diyalog zeminine dönülmesi gerektiği uyarısında bulunan Trump'ın, sahadaki askeri tırmanışı masada kesin bir diplomatik zafere dönüştürmek için baskıyı artırdığı görülüyor. Washington’ın işaret ettiği 14 günlük sürede Orta Doğu haritasında nelerin değişeceği ise tüm dünya tarafından yakından takip ediliyor.

"Onlar dostane ve makul"

Somali Petrol ve Maden Kaynakları Bakanı Dahir Şire Muhammed, iki ülke arasındaki derinleşen ortaklığa dikkat çekerek çok önemli açıklamalarda bulundu. Somali'nin yer altı kaynaklarının zenginliğini vurgulayan Muhammed, "Ülkemizin yer altında bol miktarda kaynağı var" diyerek, uranyum ve kritik minerallerin aranması konusunda Türkiye ile daha derin bir iş birliğine odaklandıklarını belirtti.

Bu iş birliğinin barışçıl temeller üzerine kurulacağını ifade eden Muhammed, şu sözleri kaydetti:

Onları barışçıl, makul ve dostane bir şekilde çıkarmak ve geliştirmek istiyoruz.

10 Bin Tonu Aşan Devasa Uranyum Rezervi

Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı ve OECD Nükleer Enerji Ajansı verilerine göre, Somali'de tahmini 10.200 ton uranyum rezervi bulunuyor. Bilimsel raporlar, bu devasa rezervin yaklaşık 7.600 tonunun ticari olarak geri kazanılabilir nitelikte olduğunu ortaya koyuyor. Söz konusu yatakların ekonomiye kazandırılması sürecinde, Türkiye'nin sahip olduğu teknolojik altyapı en önemli rolü üstlenecek.

Nijerya ile 700 Milyar Dolara ulaşabilecek dev ortaklık

Türkiye'nin kıtadaki madencilik hamleleri sadece Somali ile sınırlı kalmıyor. Nijerya ile de katı madenler sektöründe arama, madencilik teknolojisi, dijitalleşme ve teknik kapasite geliştirme çalışmalarını içeren kritik bir iş birliği anlaşması imzalandı. Nijerya'nın henüz keşfedilmemiş bu sektöründe 700 milyar dolara kadar maden potansiyeli olduğu tahmin ediliyor. Bu adım, Türkiye'nin Afrika'daki stratejik madenler üzerindeki etkinliğini daha da pekiştiriyor.

Ankara'nın etkisi madenciliğin çok ötesinde

Türkiye ile Somali arasındaki ilişkiler, sadece yer altı kaynaklarının aranmasıyla sınırlı olmayan, çok boyutlu bir zemine dayanıyor. Türkiye; güvenlik, altyapı, ticaret, eğitim ve enerji geliştirme alanlarında Mogadişu'nun en yakın ortaklarından biri olarak öne çıkıyor.

İki ülke arasındaki enerji ortaklığı, denizlerdeki arama faaliyetleriyle de taçlanmış durumda. Türk sondaj gemisi Çağrı Bey, Somali kıyıları açıklarında arama faaliyetlerinde bulunarak Türkiye'nin ilk denizaşırı sondaj misyonunu başarıyla gerçekleştirdi. Denizlerdeki bu başarı, karadaki madencilik projeleri için de güçlü bir referans oluşturuyor.

Teknik komite kuruluyor, veriler inceleniyor

İş birliğinin resmi yol haritasını belirlemek üzere sahada somut adımlar atılmaya başlandı. Mevcut mutabakatların titizlikle ele alınacağını belirten Somali Petrol ve Maden Kaynakları Bakanı Dahir Şire Muhammed, şu bilgileri paylaştı:

"Bu mutabakat zaptını gözden geçirmek ve nereden başlayabileceğimizi görmek istiyoruz. Elimizdeki mevcut verileri detaylıca incelemek amacıyla en kısa sürede ortak bir teknik komite kurmak istiyoruz."

St. Petersburg Valisi Aleksandr Beglov, sosyal medya hesabı üzerinden yaptığı açıklamada, saldırıların kentin farklı noktalarında güvenlik hareketliliğine neden olduğunu belirterek yaşanan son gelişmeleri kamuoyuyla paylaştı.

Kronştad, Kirov ve Krasnoselsk bölgelerinde hasar meydana geldi

Vali Aleksandr Beglov’un verdiği bilgilere göre, Ukrayna’ya ait olduğu tespit edilen insansız hava araçları doğrudan kentin hayati öneme sahip altyapı tesislerini hedef aldı. Saldırıların St. Petersburg’a bağlı Kronştad, Kirov ve Krasnoselsk bölgelerinde yoğunlaştığını ifade eden Beglov, söz konusu İHA'ların bu bölgelerdeki stratejik unsurlarda hasara yol açtığını bildirdi.

Yaralı siviller var, acil durum ekipleri sahada

Saldırılar nedeniyle bazı sivillerin yaralandığını açıklayan Vali Beglov, kentteki altyapı unsurlarında da fiziksel zararların meydana geldiğini doğruladı. Yaralıların tam sayısı ve oluşan hasarın boyutuna ilişkin henüz ayrıntılı bir döküm paylaşılmazken, saldırının hemen ardından ilgili tüm kurumların koordineli bir şekilde olay yerlerine intikal ettiği kaydedildi.

Güvenlik ve acil durum ekiplerinin saldırıya uğrayan bölgelerdeki çalışmaları devam ederken, hasar tespit ve acil müdahale süreçlerinin anlık olarak takip edildiği belirtildi.

Ekonomi Forumu’nun açılış gününde kritik zamanlama

Saldırının zamanlaması ise uluslararası kamuoyunda geniş yankı uyandırdı. İHA hamlesinin, her yıl çok sayıda küresel lideri, üst düzey devlet yetkilisini, iş insanını ve uluslararası yatırımcıyı bir araya getiren St. Petersburg Uluslararası Ekonomi Forumu’nun açılış gününde yapılması dikkat çekti.

Dev organizasyonun başladığı saatlerde meydana gelen bu kritik saldırıya ilişkin Rus güvenlik makamlarının çok yönlü incelemeleri ve bölgedeki üst düzey güvenlik önlemleri sürüyor.